wait لطفا صبر کنید

صفحه اصلی » مجله شماره 21 » مقالات
بازدید: 2803
0/0 (0)
کارکردهای تربیتی بزرگداشت پانزده شعبان
 

بسمه تعالی

محمد اکبری

مقدمه:

در اندیشه مهدویت، تربیت به معنی فرایند رشد و شکوفایی استعداد‌های روحی و جسمی انسان در جهت رسیدن به مقام قرب الهی با محوریت حجت حی است،  توجه به این تعریف مارا به اهمیت ساحت های مختلف وهمچنین نقش محوری امام زمان رهنمون می شود ،درفرایند تربیت برای دست یابی دقیق وکامل به اهداف تربیتی باید همه ساحت‌های انسان مورد توجه قرار گیرد و همچنین حجت حی در این فرایند نقش اساسی و محوری  را ایفا می کند. با توجه به اینکه بزرگداشت تولد امام زمان (ع) یکی از مهم‌ترین فرصت‌های ایجاد ارتباط با امام زمان به عنوان مربی حقیقی انسان و بهترین بستر برای بهره‌برداری از سرچشمة معارف ناب ایشان است این سوال اساسی مطرح می‌شود که بزرگداشت تولد امام زمان در فرایند تربیت انسان چگونه نقش‌آفرینی می‌کند و چگونه می‌توان به بهره‌برداری حداکثری از این فرصت در جهت تربیت انسان دست یافت؟ این نوشتار که در سدد است به  سؤال اساسی فوق پاسخ گوید، ابتدا به  تبین ساحتهای تربیت انسان پرداخته ،پس از آن ارتباط سه‌گانه با امام در بستر اعیاد را به اختصار توضیح داده و سپس تأثیر بزرگداشت روز تولد امام زمان (ع) در ساحتهای مختلف تربیتی انسان مورد بررسی قرارداده است.

ساحت‌های تربیتی انسان:

انسان دارای ابعاد و ساحت‌های مختلف بوده و علاوه بر جسم ظاهری، دارای روحی است که خداوند به واسطه آن انسان را از سایر موجودات متمایز کرده است، اهل فکر و اندیشه بوده، دارای گرایش‌ها وعواطف مختلف است و رفتار او تنها از غرایز حیوانی سرچشمه نمی‌گیرد، او با دیگر موجودات جهان نیز در ارتباط است، از آن‌ها تأثیر می‌گیرد و بر آن‌ها تأثیر می‌گذارد. در رابطه با این ساحت‌ها ،تقسیم‌بندی‌های زیادی وجود دارد و در یک نگاه کلی می‌توان آنرا در حوزه فردی شامل ساحت بینشی، گرایشی و رفتاری و در حوزه ارتباطات انسان با سایر موجودات به ساحات سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، الهیاتی و ... تقسیم کرد.

 بنابراین تربیت در واقع فرایند رشد هماهنگ این ساحت‌ها و ابعاد بوده و غفلت از هر یک از این ابعاد در امر تربیت، این فرایند را نافرجام می‌گذارد و چنین تربیتی به منزله رشد ناهمگون یک موجود زنده بوده که هرگز او را به رشد و کمال نمی‌رساند. پس هرگاه سخن از تربیت به میان می‌آید و یا مسئله‌ای تربیتی مورد کنکاش قرار می‌گیرد باید این ساحت‌ها و ابعاد وجودی انسان مورد توجه قرار گیرد.

بزرگداشت تولد امام زمان بستر ارتباط سه گانه  با (امام، خدا و مهدی یاوران)

ایام بزرگداشت ائمه اطهار به ویژه تولد امام زمان (ع) بستر و زمینه‌ای است که افراد جامعه علاوه بر اظهار شادی و شعف از تولد امام و ایجاد رابطه عاطفی و روحی با ائمه اطهار، با بهره‌مندی از چشمه‌سار معارف ناب اهل بیت، از ناحیه فکر و اندیشه خود را به امام گره می‌زند و این دو ارتباط عاطفی و فکری، خود زمینة ارتباط عملی و رفتاری می‌شود. از سوی دیگر انجام عبادات و اعمال سفارش شده در شب و روز عید تمرین عبودیت و بندگی در برابر ذات باریتعالی است. علاوه بر این عزم عمومی و همکاری افراد جامعه در برقراری مراسم جشن و شادی در این ایام، روابط اجتماعی او را تحت تأثیر قرار داده و وارد مرحله جدیدی می‌کند.

بنابراین گرچه مراسم تولد امام زمان از لحاظ زمانی محدود به یک روز است و فراهم کردن لوازم آن در طول یک یا دو هفته انجام می‌گیرد ،اما از نظر وسعت و عمق تأثیرگذاری بسیار وسیع و عمیق بوده و علاوه ایجاد ارتباط  «فکری »، «عاطفی» و«عملی » با امام ،ارتباطات فرد با جامعه و «هم نوعان »خود را به زیبا‌ترین نحو ممکن سامان داده و از همه مهم‌تر با انجام اعمال، ارتباط او را با «ذات باریتعالی» تنظیم می‌کند. و در واقع تمرین عبودیت و بندگی در کلاس درسی است که مربی آن امام زمان (ع) است.

آثار بزرگداشت تولد امام زمان بر ساحت‌های مختلف و ابعاد تربیتی انسان

1. حوزه بینش‌ها:

همانگونه که ذکر شد یکی از ارتباطاتی که انسان در این ایام برقرار می‌کند، ارتباط فکری و معرفتی با امام است، این امر که به واسطة فیض بردن از معارف اهل بیت که در غالب سخنرانی ومولودی ارائه می‌شود ویا با مطالعه و تفکر بر ادعیه و زیارات مهدوی حاصل می‌شود، فکر و اندیشه انسان را سیراب نموده و باعث می شود جایگاه خداوند متعال و امام در عالم هستی و عرصه تربیت انسان مشخص شود، ارزش‌های حاکم بر نظام تربیتی شناخته شده و انسان کرامت و جایگاه خود در عرصه هستی در پرتو این معارف باز‌یابد.

1ـ1. شناخت جایگاه امام در عرصه تربیت :

 یکی از آثار تربیتی بزرگداشت ایام تولد  امام زمان برساحت فکر واندیشه انسان، آگاهی  به جایگاه امام وتوجه پیدا کردن نسبت مرجعیت ایشان در کسب معارف و مؤلفه‌های تربیت است . بنابر اندیشه مهدویت ،

مربی حقیقی انسان خداوند متعال است «انت الرب و نحن المربوبون»[1] و خداوند متعال با عطا کردن علم و شناخت لازم به ائمه اطهار آنان را در عرصه تربیت، مربی انسان قرار داده و وجود ایشان تنها راه رشد و هدایت هستند. این حقیقت در ادعیه مهدوی از جمله زیارت ندبه به زیبایی بیان شده است «قد اتاکم الله یا ال یاسین خلافته و علم مجاری امره فیما قضاه و دبره و رتبه فی ملکوته»[2]پس تنها راه سعادت و نجات، راه ائمه اطهار است (فلانجاة و لا مفزع الا انتم و لا مذهب عنکم)[3]  امام زمان وارث همه ائمه بلکه تمام انبیاء الهی بوده وآنان زمینه‌سازان ودعوت‌کنندگان به سوی امام زمان (ع) بوده‌اند «و انت حجته و ان الانبیاء دعاة و هداة رشدکم»[4]

 بنا براین بزر گداشت تولد امام زمان (ع) که بهترین زمان برای تبیین این حقایق ناب بوده،  مناسب ترین بستر وزمینه برای قراردادن دست بشریت در دستان مربی حقیقی انسان است و این امر  بزرگترین خدمت به ره‌پویان راه کمال و قرب الهی است.

1ـ2. شناخت ارزش‌های حاکم بر نظام تربیتی مهدوی:

در هر نظام تربیتی هدف غایی واهداف میانی و جزئی زیادی وجود دارد که در راستای آن هدف غائی بوده و با توجه به ارزش ها و نیز مبانی آن نظام تربیتی مشخص می‌گردند. در اندیشه مهدویت رسیدن به مقام قرب الهی به عنوان  بالاترین ارزش ، هدف غائی از تربیت انسان ذکر شده است، اهداف میانی که درواقع شاخصه‌های رسیدن به آن هدف کلی هستند دراستای آن تعریف وارزش گذاری می شود.  «اطاعت» از امام زمان در عرصه های مختلف فردی واجتماعی ، «رضایت »امام زمان در همه شؤن زندگی، «تقوای الهی »درپرتو احساس حضور در محضرامام زمان، «احسان و نیکی» به عموم انسان ها به عنوان یاران بالقوه ویا بالفعل امام و «صدق وراستی»  اهداف وارزش هایی است  که ره پویان عرصه تربیت در بستر بزرگداشت تولد امام زمان  با آن آشنا می شوند و نقش کلیدی در جهت‌گیری فعالیت‌های تربیتی ورسیدن به مقام قرب الهی ایفامی کنند.

1ـ3. آشنایی با جایگاه انسان در عالم هستی و ظرفیت‌های وجودی او:

انسان موضوع علم تربیت است ، بنابراین شناخت انسان از مهمترین و اساسی‌ترین گام‌های فرایند تربیت به شمار می‌آید. امام به عنوان نمونه حقیقی انسان کامل و مصداق بارز مقام خلیفة الهی آئینه تمام نمای ظرفیت‌ها و قابلیت‌های وجودی انسان است و می‌توان از طریق شناخت او به این نیاز اساسی (انسان شناسی) دست یافت.با توجه به همین مهم است که عدم شناخت او را معادل مرگ جاهلی دانسته‌اند، چرا که مرگ جاهلی عصاره زندگی جاهلی است بزرگترین عامل زندگی جاهلی، جهل انسان  نسبت به خویشتن خویش است.

بنابراین یکی از رسالات مبلغین تبیین معارف نابی است که در غالب ادعیه، زیارات و احادیث و از همه مهم‌تر قرآن کریم بیان شده‌اند و علاوه بر تبیین آن بایستی مولودی‌ها وهمچنین محتوای اشعاری که در شب شعرها خوانده میشود را به این سمت و سو هدایت نمایند.

2. ساحت عاطفی و احساسات

اعیاد عزم جمعی بر اظهار محبت و عشق و ارادت نسبت به امام (ع) است که به گونه‌های مختلف بروز و ظهور می‌نماید، شادی و شعف جمعی در تولد امام علاوه بر اظهار محبت به امام باعث ایجاد همدلی و دوستی بین اعضاء جامعه گردیده و زمینه مهرورزی نسبت به همدیگر را فراهم می‌کند، چه کینه‌ها و کدورت‌ها که به برکت این اعیاد کنار گذاشته می‌شود و روابط قطع شده که با رد و بدل پیامک تبریک در فضای معنوی این اعیاد از سرگرفته می‌شود و چه بسیار انسان‌ها که شروع زندگی خود را که حساس‌ترین لحظات عمر اوست را از این اعیاد شروع می‌کند.

3. ساحت رفتاری

رفتار انسان در اندیشه و عواطف او ریشه دارد و اعیاد با تعمیق بیشن‌ها و معارف انسان و با جهت‌دهی به عواطف و احساسات انسان او را به رفتاری مناسب در جهت تربیت صحیح سوق می‌دهد که برخی از آن‌ها در زیر اشاره می‌گردد.

3ـ1. اطاعت از فرامین ائمه اطهار:

 یکی از آثار بزرگ داشت تولد امام زمان (ع) پذیرش فرامین ائمه اطهار علیهم السلام واطاعت از آنان است .انسان موجودی دارای اختیار است و تربیت دقیق و کامل او و رسیدن به سعادت واقعی ایشان در گرو اطاعت از ائمه اطهار است ، با توجه به همین حقیقت است که در دعای ندبه می خوانیم؛«اراد من عباده عبادته فشقی وسیعد قد شقی من خافکم وسعد من اطاعکم»[5] ، سعادت مند واقعی کسی است که از ائمه اطهار اطاعت کند .

اطاعت، ثمره ومیوه نهال محبت است که دربستر معرفت ریشه دوانده و بزرگداشت تولد امام زمان بهترین بستربرای افشاندن بذر معرفت وتنومند کردن نهال محبت  وبراداشت میوه اطاعت وفرمان بری از ائمه اطهار است.

3ـ2. الگوپذیری در عمل:

یکی از مهمترین عوامل تأثیرگذار در تربیت انسان داشتن الگوئی جامع و کامل است، با توجه به همین نیاز اساسی است که در قرآن شریف پیامبر اکرم به عنوان الگو و اسوه مسلمانان معرفی شده است.«لَقَدْ کَانَ لَکُمْ فِی رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ کَانَ یَرْجُو اللَّهَ وَالْیَوْمَ الْآخِرَ وَذَکَرَ اللَّهَ کَثِیرًا»[1]،در اندیشه مهدویت این اسوه و الگو در پیامبر اکرم و در زمان بعثت ایشان منحصر نمی شود بلکه در هر زمان حجت حی  را به عنوان الگوی زندگی فرد می‌شناسد.

3ـ3. مراقبه در اعمال:

بزرگداشت تولد امام در واقع تذکر و توجه به وجود امام زنده‌ای است که هر لحظه برای اعمال و رفتار انسان نظارت دارد. چراکه امام مصداق بارز مؤمنون از آیه شریفه: وَقُلْ اعْمَلُوا فَسَیَرَى اللَّهُ عَمَلَکُمْ وَرَسُولُهُ والمؤمنون...»[2]است . اعتقاد به نظارت امام بر اعمال و نیز عرضه شدن پرونده اعمال در هر هفته یا در شب قدر بر امام از یکسو و عشق و علاقه انسان نسبت به امام و تلاش در جهت به دست آوردن رضایت او یکی از مهمترین عوامل بازدارنده ارتکاب اعمال ناشایست بوده در آثار تربیتی فراوانی بر آن مترتب است.

3ـ4. تمرین عبودیت و بندگی:

هر یک از اعیاد ، اعمال و اذکار مخصوص خود را دارد که از جانب ائمه اطهار بر آن تاکید شده و انجام آن اثر تربیتی بالائی دارد و به خاطر بالا بودن تاثیر این اعمال در روح و روان و فکرو اندیشه انسان و شکل‌دهی به شخصیت او، برای این اعمال ثواب و اجر زیادی در نظر گرفته شده است.انجام این اعمال علاوه بر اثر روحی و معنوی برای شخص انجام دهنده در واقع تمرین عبودیت و بندگی برای انسان است و زمینه چشیدن طراوت و شیرینی عبادت و بندگی را به وجود می‌آورد.

نتیجه:

بنابراین بزرگداشت تولد ائمه اطهار به ویژه تولد امام زمان (ع) در 15 شعبان بستر و زمینه‌ای با ظرفیت بسیار بالا در جهت تأثیرگذاری بر فرایند تربیت انسان بوده و می‌توان با بهره‌گیری از این ظرفیت علاوه بر تأثیرگذاری بر ساحات مختلف فردی، ارتباطات او را جهت داد و با چشاندن شهد و حلاوت عبادت و بندگی خدا به انسان، در پرتو دعا و عبادات ،زمینه رسیدن به رشد و تعالی او را فراهم نمود.



[1] . احزاب، آیه21.

[2] . توبه، آیه105.



[1] . صحیفه مهدیه، ص229.

[2] . زیارت ندبه.

[3] . زیارت ندبه، ص567 صحیفه مهدیه.

[4] . زیارت ندبه، ص567، صحیفه مهدیه.

1.دعای ندبه

 

 



نظرات:

نام:
پست الکترونیکی:
متن یادداشت :
کد امنیتی :