wait لطفا صبر کنید

صفحه اصلی » مجله شماره 11 » مقالات
بازدید: 2562
0/0 (0)
نقش رسانه‌های دیداری و شنیداری در آماده‌سازی ظهور (2 : ادامه شماره قبل )
 

 نگارنده : حجت ا... رجبی
 
دین و جهانی شدن

جهانی شدن به عنوان فرایندی غیر قابل اجتناب از تغییرات شتابان و سریع در حیات بشری بر تمامی ابعاد فرهنگ بشری به ویژه دین تأثیرگذار خواهد بود. در سال‌های اخیر توجه پژوهشگران و محافل دانشگاهی به ابعاد فرهنگی جهانی شدن بیشتر معطوف شده است و اهمیت بسیار جنبه‌های فرهنگی جهانی شدن تا حد زیادی مورد پذیرش متفکران در سراسر جهان قرار گرفته است. گرچه جهانی شدن در اشکال اقتصادی و صنعتی و ارتباطات و سپس دیدگاه‌های سیاسی بروز پیدا کرد. اما این ابعاد بر جنبه‌های فرهنگی حیات بشری چنان تأثیرگذار بوده که فرهنگ، محور نظریه‌پردازی‌های جهانی شدن گردیده است.[1]

بی‌تردید شیعه ی معتقد به مهدویت و ظهور، رسالت طرح و ترویج جهانی این اندیشه رهایی‌بخش را بر عهده دارد. امروز بیش از هر زمان دیگر ضرورت بسط و گسترش اندیشه ظهور منجی موعود در جایگاه یک ایدة جهانی و نجات بخش احساس می‌شود. این وظیفه در این عصر با توجه به عطش فزایندة افکار عمومی به یک اندیشة نجات بخش و آینده ساز بیش از هر زمان دیگری بر دوش انقلاب اسلامی به عنوان مطرح‌ترین نمایندة تفکر شیعی در عرصة جهانی است. چنان که حضرت امام; در ماه‌های آخر عمر پربرکت خویش به صراحت در این زمینه اظهار می‌دارند: «مسؤلان ما باید بدانند که انقلاب ما محدود به ایران نیست، انقلاب مردم ایران نقطه شروع انقلاب بزرگ جهان اسلام به پرچم‌داری حضرت حجت می‌باشد که خداوند بر همة مسلمانان و جهانیان منت نهاد و ظهور فرجش را در عصر حاضر قرار داد ... باید دولت جمهوری اسلامی تمامی سعی و توان خود را در ادارة هرچه بهتر مردم بنماید، ولی این به آن معنی نیست که آن‌ها را از اهداف عظیم انقلاب که ایجاد حکومت جهانی اسلام است منصرف کند.[2]

در این میان انقلاب اسلامی با تکیه بر اصول، مبانی و هویت اصیل تشیع از یک سو و شناخت و به کارگیری روش‌های تأثیرگذار برای عرضة این تفکر الهی بر افکار جهانی برای تسخیر ذهن‌ها و قلب‌ها از ظرفیت‌های بالقوه و بالفعل برای زمینه‌سازی ظهور منجی بهره‌مند است و برای عرضة این تفکر در سطح جهان، چاره‌ای جز استفاده گسترده از تمام امکانات و ظرفیت‌ها بخصوص رسانه‌ها وجود ندارد.

نقش رسانه‌ها در فرصت‌ها و تهدید‌های جهانی شدن برای دین

واضح است که بیشترین تأثیر جهانی شدن از طریق رسانه صورت گرفته است. رسانه از نقش تعیین کننده در همة ابعاد جهانی شدن از قبیل اقتصاد، سیاست، امنیت و فرهنگ برخوردار است. حمایت‌های مالی فراوان از رسانه‌ها توسط کسانی که تصور می‌کنند باید حکمران جهان باشند دال بر این است که رسانه مهم‌ترین جنبه و عامل در جهانی شدن است.

   رسانه‌ها فرصت زیادی برای توجه به ادیان در هر جای دنیا و هر خانه‌ای فراهم ساخته‌اند. به این ترتیب فعالیت رهبران دینی به اماکن مذهبی و در میان کسانی که به علت تمایل خود به آن مکان‌ها می‌روند، محدود نمی‌شود؟ بلکه رهبران دینی می‌توانند پیام ادیان را به هر فردی در هرجا که باشد برسانند. آن‌ها می‌توانند تبلیغات دینی خود را با نیازهای جدید هماهنگ سازند.[3]

جهانخواران غربی به خوبی می‌دانند که آیندة جهان از آن کسانی است که از نظر فرهنگی بر دیگران تاثیر بگذارند. امپریالیسم فقط به منافع خویش می‌اندیشد؛ همان منافعی که فقط آن کسانی به آن دست پیدا خواهند کرد که بتوانند اذهان دیگران  را مسخّر خویش سازند.

اشاره‌ای کوتاه به تبلیغات جهان خارج

در دنیای کنونی به مسأله تبلیغات فوق العاده اهمیت داده و می‌دهند و از رسانه‌های گروهی و سازمان‌های خبری حداکثر استفاده را می‌نمایند در حقیقت این ابزارها با تمام توان در خدمت استعمار قرار گرفته. و در استضعاف ملل کشورهای جهان سوم و همچنین گسترش فحشا و بی‌بندوباری نقش اساسی دارند.

«آمریکا» که دارنده دو سوم ظرفیت تبلیغاتی در جهان سرمایه‌داری است، سالانه بیش از دوازده میلیارد دلار خرج این گونه تبلیغات می‌نمایند و بیش از هزار روزنامه دارد که در خدمت دولت قرار دارند و تعداد پانصد دستگاه فرستنده دارد که با زبان‌های مختلف جهان برنامه ارائه می‌دهند.

آژانس ارتباطات بین المللی که در آمریکا به عنوان یک رکن اصلی سیاست خارجی به شمار می‌آید، و تنها بخشی از تبلیغات استعماری غرب را بر عهده دارد، بودجة سالانه‌اش بالغ بر چهارصد و سی میلیون دلار است که تنها تعداد کارکنانش نه هزار نفر می‌باشد.

در کشور ژاپن که تبلیغاتش بیشتر در مسائل صنعت دور می‌زند هزینة تبلیغاتش بالغ بر سه تریلیون یعنی چهارده و هشتاد و یک صدم میلیارد دلار دور می‌زند!![4] یکی از معروف‌ترین رسانه‌های کشور ژاپن که از شهرت فراوانی حتی در خارج از این کشور برخوردار است و نقش اساسی در اطلاع‌رسانی و فرهنگ‌سازی مردم ژاپن دارد «روزنامه آساهی شیمبون» است که از هر سه ژاپنی یک نفر خوانندة دائمی آن است. یعنی 35 میلیون خواننده از چاپ صبح آن 000/400/7 و از چاپ عصر آن 000/640/4 نسخه به فروش می‌رسد. در این روزنامه 8800 نفر کار می‌کنند که بیش از 3000 نفر از آن‌ها روزنامه‌نگارند.

وقتی یکی از ان روزنامه‌نگاران می‌خواهد برای تهیة گزارشی از یک شورش برود. سوار یکی از وانت‌های مخصوص می‌شود که آساهی برای چنین مواقعی در اختیار دارد تا حد ممکن به صحنة نزدیک می‌شود. بازویی تلسکوپی از سقف آن دراز می‌کند و با دوربین تلویزونی مدار بسته به بررسی اوضاع می‌پردازد. با فشار یک دکمه عکس می‌گیرد و با فشار دکمة دیگر همان عکس، آماده چاپ. به دفتر روزنامه مخابره می‌شود. 28 اکتبر 1979 در ژاپن آتشفشانی که سالها خاموش بود درست سر ساعت هشت صبح طغیان کرد، آساهی یکی از هفت هواپیمایش را برای گرفتن عکس فرستاد و ساعت 11 صبح عکس اختصاصی‌اش در صفحة اول روی میز روزنامه فروشی‌ها بود!!

حیرت‌انگیز این که روزنامه‌ای با این تیراژ، نشریه‌ای است جدی و سطح بالا که تمرکزش را روی سیاست، اقتصاد و مسائل خارجی می‌گذارد و بیست و چهار دفتر در خارج دارد بیش از نیمی از اعضای مجلس ملی ژاپن،استادان دانشگاه و پزشکان خوانندة آساهی‌اند و بیش از 40٪ مدیران ارشد، مقامات دولتی و متخصصان، آساهی می‌خوانند!

مصرف روزانه کاغذ روزنامه 280 کامیون شش تنی را پر می‌کند.[5]

روزنامه آساهی تنها نمونه‌ای از ده‌ها روزنامه معتبر و قدرتمند در جهان امروز می‌باشدکه با این حجم فعالیت‌ گسترده، نقش اساسی در فرهنگ‌سازی و تحمیل عقاید و نظریات سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی بر مردم عادی را دارد که اهمیت فوق‌العاده رسانه‌ها را در دنیای مدرن امروز به ما نشان می‌دهد. روزنامه‌هایی مانند تایمز، لوموند، کوریه ره دلاسرا، پراوادا، الاهرام، نیویورک تایمز، واشنگتن پست، کلوب اندمتل رایج، راند دیلی میل و ... اگر فعالیت‌هایی بیشتر از آساهی نداشته باشند بی‌شک کمتر هم نخواهند داشت و غول‌های رسانه‌ای قوی‌تر و تأثیر‌گذارتر از آساهی مانند لوموند، نیویورک تایمز، واشنگتن پست و تایمز در سطح جهان مشغول فعالیت‌های بسیار وسیع در سطح جهانی می‌باشند.

برای اینکه اهمیت و نقش رسانه‌ها در زندگی انسان امروز بیشتر معلوم شود به سراغ یکی دیگر از رسانه‌ها و فعالیت رسانه‌ای می‌رویم:

نفوذ رسانه‌های صهیونیسم از زبان رسانه‌های غربی

به راحتی می‌توان ادعا کرد که مسیحیان و یهودیان هالیوودی در هوای صهیونیستی تنفس می‌کنند و هالیوود در قبضة صهیونیست‌ها (چه مسیحی ـ چه یهودی) است.

نشریه‌ای انگلیسی می‌نویسد: «اکثر شرکت‌های تولید فیلم سینمایی، متعلق به سرمایه‌داران صهیونیست بوده و هر چهره‌ای که آن‌ها خواسته‌اند از ملل دنیا بر جامعة آمریکایی و حتی جهانی قالب کرده‌اند.[6]

زیاد ابو غنیمه می‌نویسد: «چندی پیش  کتابی به نام «مغول سینما» در «انگلیس» منتشر شد این کتاب سی طرح صهیونیسم در سینمای جهان را نشان داده و طلایه داران یهودی سینما را به مغول‌ها تشبیه می‌کند مغول‌هایی که هرجا رفتند، با خود ویرانی و فساد را به همراه بردند.[7]

مجلة یهودی «post and options» در ششم دسامبر 1974. م اعتراف جالب توجهی داشت: «یهودیان اکنون هالیوود را در اختیار دارند همان طور که آن را در تسلّط خویش داشته‌اند. حضور یهودیان در هالیوود یک حقیقت تاریخی است. اکثر تولید‌کنندگان و کارگردانان هالیوود، یهودی هستند و این در حالی است که اتحادیة نویسندگان هالیوود در عمل از 70٪ تا 100٪ از یهودیان تشکیل شده است هنگامی که یک غیر یهودی، یک کمپانی فیلم سازی را خریداری کند، یهودیان باز هم کنترل را در دست دارند؛ چرا که در هالیوود روابط است که باعث کسب پول‌های کلان می‌شود کارهایی مانند خرید داستان فیلم، امضا شدن قراردادها توسط بازیگران، توزیع فیلم و شرکت‌های زنجیره‌ای نمایشی مانند Odeon هم در اختیار یهودیان است.

چارلز فیش هم در هفته‌نامة «اسپات لایت» در «آمریکا» می‌نویسد: «هالیوود که در آن سازمان‌هایی چون مرکز سایمون و سینترال و بنیاد ملی یهود دارای طرفداران زیادی هستند فیلم‌های سینمایی نمی‌توانند بی‌طرف باشند.[8]

در دنیای کنونی، کمپانی‌های عظیم فیلم سازی که در رأس آن‌ها هالیوود قرار دارد سالانه با تولید صدها فیلم و سریال نقش تعیین کننده و به سزایی در تحمیل عقاید و نظریات دولت‌های متنوع خود، دارند و استعمار از طریق این رسانه توانسته است سیاست‌های استعماری خویش را در کشورهای هدف مورد اجراء گذاشته و به اهداف تعیین شده خویش دست یابد.

از این رو کشورهای استعمارگر، سرمایه‌گذاری‌های بسیار عظیم و کلان در صنعت فیلم‌سازی و تولید فیلم‌های پر هزینه نموده و با استفاده از بهترین و مجرب‌ترین کارگردانان و بازیگران و امکانات سینمایی و با دیکته کردن عقاید و نظریات و آداب و رسوم و فرهنگ خویش، به غارت هر چه بیشتر منابع خدادادی کشورها و تحمیل فرهنگ استعماری خویش بر سایر فرهنگ‌ها مشغول هستند و چه منافع سرشاری که از این راه به دست می‌آورند.

با توجه به این مهم، ما اگر بخواهیم فرهنگ مهدویت را در جامعة جهانی نهادینه نمائیم و آنرا به به عنوان مهمترین حادثة تاریخ بشریت معرفی نمائیم چاره‌ای جز استفاده از این ظرفیت عظیم رسانه ای نداریم و باید با استفاده از ظرفیت بالقوة صنعت سینما، مطبوعات، ماهواره، اینترنت، رادیو و تلویزون و ... سعی در اشاعه فرهنگ مهدویت در سطج جامعه جهانی نمائیم.

در ذیل به نمونه‌هایی از رسانه‌های مطرح و تأثیر گذار امروزی و نوع کارکرد و تعریف آن می‌پردازیم تا خوانندگان هر چه بیشتر با این رسانه‌ها آشنا گردند.

انواع رسانه‌ها

1. رسانه‌های نوشتاری

یکی از قدیمی‌ترین و رایج‌ترین رسانه‌های یاد دهی ـ یادگیری هستند که عمدتاً از طریق رمزهای کلامی نوشتنی به انتقال پیام می‌پردازند. مهمترین این رسانه‌ها عبارتند از: انواع کتاب‌ها، مجله‌ها، اسناد و مواد تکثیر شده. زمان شکل‌گیری این رسانه‌ها را می‌توان حداقل پنج هزار سال قبل و همزمان با ابداع خط و نگارش توسط اقوام سومری دانست.[9]

2. رسانه‌های غیر نوشتاری

در این رسانه‌ها نیز همانند گروه اول پیام‌های مورد نظر با تکیه بر حس بینایی و از طریق دیداری به اطلاع مخاطبان می‌رسد اگرچه در رسانه‌های این گروه نیز ممکن است از رمزهای کلامی نوشتاری استفاده شود، اما تأکید عمده بر بهره‌گیری از شکل‌ها، طرح‌ها و تصویر‌ها است این گروه به سه دسته تقسیم می‌شوند:

الف. رسانه‌های تابلویی یا نمایشی

ب. رسانه‌های تصویری مات

ج. رسانه‌های تصویری شفاف

رسانه‌های تابلویی (نمایشی): اولین دسته از گروه رسانه‌های غیر نوشتاری هستند که در آن‌ها رمز‌های غیر نوشتاری و غیر کلامی نظیر شکل‌ها، طرح‌ها و تصاویر نیز به میزان زیادی به کار گرفته می‌شوند این رسانه‌ها اغلب از یک زمینة مسطح در اندازه‌های مختلف شکل گرفته‌اند که بر حسب نوع تابلو با رنگ کاغذ، پارچه و یا مواد دیگر پوشیده شده و بر روی دیوار یا پایه نصب می‌شوند روی این تابلو مطالبی را می‌توان نوشت و یا به نمایش گذارد.[10]

رسانه‌های تصویری مات ، دومین دسته‌اند.

اطلاق صفت مات یا غیر شفاف به این دسته از رسانه‌ها از آن روست که آن‌ها را می‌توان با رسم یا چاپ شکل‌ها، طرح‌ها و تصویر‌ها بر صفحات کاغذ یا پارچه‌ای مات و غیرشفاف به وجود آورد. در این مجموعه، رسانه‌هایی نظیر طراحی و نقاشی دیواری و عکس جای دارند.

رسانه‌های تصویری شفاف سومین دسته از گروه‌ رسانه‌های دیداری غیر نوشتاری هستند. همانند بقیه اعضای گروه، در شکل‌گیری این دسته از رسانه‌ها نیز رمز‌های غیر نوشتاری و غیر کلامی، یعنی شکل‌ها، طرح‌ها و تصویرها سهم زیادی دارند. ویژگی همگانی این دسته، شفاف بودن آنهاست. شفاف بودن به این معنا است که مادة زمینة تصویر این رسانه‌ها معمولاً از انواع ترکیبات مصنوعی استاتی و پلاستیکی است که قابلیت عبور دادن نور از خود را دارند. نوشته‌ها، شکل‌ها، طرح‌ها و تصویرها بر روی این مواد عکاسی چاپ و نقاشی و نوشته می‌شوند و برای مشاهده آن‌ها معمولاً از وسیله یا دستگاهی موسوم به پروژکتور و ویدئو استفاده می‌شود از مهمترین رسانه‌های تصویری شفاف میکروفون‌ها، تلق شفاف، اسلاید، فیلم استریپ را می‌توان نام برد.[11]

دومین طبقه از رسانه‌های یاددهی ـ یادگیری، رسانه‌های شنیداری هستند. این مجموعه از رسانه‌ها بر اساس توانایی‌های حس شنوایی انسان تهیه شده و از طریق گوش دادن و شنیدن به کار گرفته می‌شوند. رسانه‌های شنیداری برای انتقال پیام‌های کلامی، نظیر سخنگویی و داستان سرایی، شعر خوانی و نیز پیام‌های غیر کلامی نظیر موسیقی استفاده می‌شوند.

اهمیت رسانه‌های شنیداری

اگرچه به تجربه معلوم شده که سهم حس شنوایی در یادگیری‌های انسان در درجة دوم اهمیت و پس از حس بینایی قرار دارد اما تردیدی نیست که بخش مهمی از ارتباط‌های ما با یکدیگر از راه شنیدن است. زمان قابل توجهی از اوقات مؤسسات فرهنگی و آموزشی صرف استفاده از حس شنوایی می‌شود. در عین حال، تجربه های یادگیری دیداری نسبت به تجارب شنیداری عینی‌تر شمرده می‌شود. این نکته نیز بدیهی است که در بسیاری از موارد همراهی صدا با تصویر بر غنا و قدرت انتقال پیام تصویر می‌افزاید. تمام این نکات بر اهمیت صدا و رسانه‌های شنیداری و لزوم توجه به توانمندی‌های آن‌ها تأکید دارند.[12]

امروزه در محیط‌های آموزشی از رسانه‌های شنیداری در انواع و اشکال مختلف آن استفاده می‌شود. بیان معلّم، رادیو، ضبط صوت، گرامافون، صفحه‌های فشردة لیزری و تلفن نمونه‌هایی از رسانه‌های شنیداری به شمار می‌روند.

رسانه‌های دیداری و شنیداری

سومین طبقه از رسانه‌های یاد دهی ـ یادگیری، دارای دو ویژگی دیداری و شنیداری هستند. یعنی در استفاده از آن‌ها دو حس بینایی و شنوایی به کار گرفته می‌شوند. وجود صدا چه به صورت کلام و چه موسیقی و یا صداهای جنبی، در کنار تصویر‌ها و نوشته‌ها در این مجموعه از رسانه‌ها سبب می‌شود که آن‌ها نه تنها دارای جذابیت و قدرت انگیزشی بالا باشند بلکه ارزش اموزشی و قدرت یاد دهندگی زیادی نیز داشته باشند. این طبقه به دو گروه 1ـ رسانه‌های دیداری ـ شنیداری ساکن، 2ـ رسانه‌های دیداری و شنیداری متحرک تقسیم می‌شود.

رسانه‌های دیداری ـ شنیداری ساکن

این گروه از رسانه‌ها به این علت که تصاویر آن‌ها فاقد عنصر حرکت می‌باشد به نام ساکن خوانده شده‌اند. همراهی توضیحات کلامی این رسانه‌ها، آن‌ها را به وسایل مناسب برای موقعیت‌های یادگیری انفرادی و خودآموزی تبدیل می‌کند. از اعضای این گروه از جمله می‌توان به رسانه‌های زیر اشاره کرد. کتاب و نوار یا cd شنیداری، مجموعه عکس و نوار، مجموعة اسلاید یا فیلم استریپ ناطق.[13]

رسانه‌های دیداری ـ شنیداری متحرّک

در این نوع رسانه‌ها بر خلاف گروه اول، توانایی القای توهم حرکت وجود دارد، حرکت در کنار صدا، به عنوان یکی از پدیده‌های مهم هستی با حضور خود در این رسانه‌ها بر گیرایی و جذابیت آن‌ها می‌افزاید و با نزدیک‌تر کردنشان به تجربه‌های دست اول، آن‌ها را از نظر آموزشی نیز قدرتمند‌تر می‌سازد.[14]

نتیجه‌گیری:

در دنیای مدرن امروز، کشورهای پیشرفته و قدرت‌های جهانی برای پیشبرد اهداف خود و تحمیل عقاید و نظریات خویش بر دیگر ملت‌ها و کشورها، از تمام ظرفیت‌های نظامی، سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و تبلیغی در اشکال مختلف بهره جسته و در این راه سرمایه‌ای هنگفت و سرسام‌آور را خرج می‌نمایند.

با توجه به این نکته که دوران استعمار قدیم ـ که با لشکرکشی و کشورگشایی به مستعمرات همراه بود ـ به پایان رسیده، از این رو استعمارگران با بهره‌گیری از قدرت رسانه‌ای به فکر تاراج ثروت‌های مادی و معنوی ملت‌ها در قالب استعمار نو افتاده‌اند و با استخدام و به کارگیری پیشرفته‌ترین تجهیزات ماهواره‌ای و رسانه‌ای، حداکثر استفاده از این رسانه‌ها را می‌نماید.

حال با توجه به این مطالب، شیعه اگر بخواهد در دنیای کنونی که بحث جهانی شدن از مطرح‌ترین بحث‌ها شمرده می‌شود حرفی برای گفتن داشته باشد و حکومت جهانی حضرت مهدی4 را مطرح نماید و جهان را برای پذیرش حکومت جهانی آماده سازد، چاره‌ای غیر از استفاده گسترده از این رسانه‌ها که در تک تک خانه‌های بشر نفوذ کرده ندارد.

منابع:

1.       آصفی، محمد مهدی، الانتظار الموجّه، دراسة فی علاقة الانتظار بالحرکة، قم، انتشارات مجمع جهانی اهل بیت، 1427ق.

2.       المجلّه، چاپ انگلیس، نهم مارس، 1984م.

3.       امیر تیموری، محمد حسن، رسانه‌های یاددهی ـ یادگیری، نشر ساوالان.

4.       بابازاده، علی اکبر، شیوه‌های تعلیم و تبلیغ، انتشارات دانش و ادب، زمستان 1382.

5.       زیاد ابوغنیمه، یهود در فرهگ تبلیغات و رسانه‌های غرب، ترجمه ابو الفتاح احمدی، تهران، مؤسسه فرهنگی ـ پژوهشی ضیاء اندیشه.

6.       صفایی حائری، علی، تو می‌آیی، قم، انتشارات لیلة القدر، 1383ش.

7.       طبرسی، تفسیر مجمع البیان، ج5، انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چاپ اول، پاییز1380

8.       طباطبائی، محمد حسین، المیزان، ج9، انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ترجمه سید محمد باقر موسوی.

9.       عظیمی‌فر، علیرضا، جهان آینده در اندیشه اسلامی، نشر مهر امیر المؤمنین7، چاپ اول، 1387.

10.   فرج نژاد، محمد حسین، اسطوره‌های صهیونیستی سینما، نشر هلال، چاپ اول، بهار 1388.

11.   مارتین واکر، قدرت‌های جهان مطبوعات، ترجمه م. قائد، چاپ اول 1373، چاپ پایا.

12.   مجلسی، محمد باقر، بحارالانوار، ج51، ص87، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1411ق.

13.   همان، ج53.

14.   همان، ج50.

15.   مجله مشرق موعود، شماره11، ص47.

16.   مکارم، ناصر، تفسیر نمونه، ج7، انتشارات دارالکتب الاسلامیه، چاپ 13، 1370ش.

 

.

 

[1] . مجله مشرق موعود، شماره11، ص47.

[2] . همان، ص191.

[3] . همان، ص47 و 48.

[4] . بابازاده. علی اکبر، شیوه‌های تعلیم و تبلیغ، ص15، انتشارات دانش و ادب، زمستان1382.

[5] . مارتین واکر. قدرت‌های جهان مطبوعات، ترجمة م  قائد، چاپ اول 1373، چاپ پایا.

[6] . المجلّه، چاپ انگلیس، نهم مارس، 1984م.

[7] . زیاد ابوغنیمه، یهود در فرهنگ، تبلیغات در رسانه‌های غرب، ترجمة ابوالفتاح احمدی، تهران، موسسه فرهنگی ـ پژوهشی ضمایر اندیشه. 1380، ص109.

[8] . فرج‌نژاد، محمد حسین، اسطوره‌های صهیونیستی سینما، نشر هلال، چاپ اول. بهار 1388، ص63، نقل از سلطة پنهانی، ص125.

[9] . امیر تیموری، محمد حسن، رسانه‌های یاددهی ـ یادگیری، نشر ساوالان، ص43.

[10] . همان، ص66.

[11] . همان، ص117.

[12] . همان، ص136.

[13] . همان، ص157.

[14] . همان، ص159.
 

 



نظرات:

نام:
پست الکترونیکی:
متن یادداشت :
کد امنیتی :