wait لطفا صبر کنید

صفحه اصلی » مجله شماره 10 » مقالات
بازدید: 3293
0/0 (0)
نقش رسانه‌های دیداری و شنیداری در آماده‌سازی ظهور (شماره یک)
 

نگارنده : حجت ا... رجبی

 
چکیده:
 
یکی از بخش‌های مهم زمینه‌سازی برای ظهور، در حوزة رسانه‌های دیداری و شنیداری با تمام شاخه‌های آن انجام می‌شود از آنجا که این رسانه‌ها نقش بی‌بدیلی در آگاهی بخشی و فرهنگ‌سازی جامعه، دارند و شاخه‌های مختلف آن تمام عرصه‌های زندگی انسان را در بر می‌گیرد، باید بررسی شود که نقش این رسانه‌ها در دولت زمینه‌ساز و در جریان زمینه‌سازی چیست؟
 
با توجه به اهمیت فوق‌العاده زیاد و بی‌بدیل این قدرت استراتژیک، ما شیعیان با توجه به عقیدة مهدوی و تشکیل حکومت جهانی اسلامی که آنرا امری مسلّم و اعتقادی راسخ می‌دانیم، تا چه اندازه به نقش رسانه در زمینه‌سازی برای حکومت جهانی حضرت اهمیت قائل هستیم و برای این امر مهم و حیاتی چه کارهایی باید انجام دهیم و چه برنامه‌هایی باید داشته باشیم!
 
پژوهش حاضر با ارائه یک فرضیه با روش توصیفی به بررسی این موضوع می‌پردازد و نتیجه می‌گیرد که زمینه‌سازی ظهور در دوران معاصر، بدون بهره‌گیری از ظرفیت عظیم و شگرف رسانه‌ای، امری محال و غیر قابل اجرا می‌باشد.
 
واژگان کلیدی:
 
مهدویت، زمینه‌سازی، رسانه‌های دیداری و شنیداری، جهانی سازی، جهانی بودن اسلام، رسالت تشیع.
 
 
مقدمه
 
یکی از مباحث داغ و به روز که در جهان امروز مطرح است و قدرت‌های جهانی، تبلیغات بسیار وسیع و دامنه‌داری برای به کرسی نشاندن این نظریه، آغاز کرده‌اند، پدیدة جهانی شدن می‌باشد که بسیاری از کشورها برای بقاء مجبورند سیاست‌های داخلی و خارجی خود را بر اساس این پدیده تنظیم نمایند حال با توجه به اهمیت این پدیده، کشورهایی می‌توانند در عرصه‌های مختلف اقتصادی، سیاسی، نظامی، اجتماعی، دینی و فرهنگی، عقاید و نظریات و ایدئولوژی‌های خود را بر دیگر کشورها تحمیل نمایند که از قدرت رسانه‌ای  و تبلیغاتی بیشتری برخوردار باشند. در واقع می‌توان ادّعا کرد هر کشوری که بیشتر بتواند از ظرفیت‌های تبلیغی، بهره بجوید به همان اندازه قدرت تأثیرگذاری آن کشور در مقایسه با کشورهای دیگر در سطح جامعة جهانی بیشتر و مؤثرتر خواهد بود.
 
از آنجا که نقش عظیم رسانه‌های دیداری و شنیداری در امور تبلیغی و فرهنگ‌سازی و در زندگی مردم، غیر قابل انکار می‌باشد. و با توجه به این مطلب که موضوع به عنوان پدیدة قرن بیست و یکم فرض می‌شود بی شک در آینده، جایگاه مهمتری در سیاست‌های کلان کشورهای قدرتمند دنیا خواهد داشت، بر آن شدیم که نقش رسانه‌های دیداری و شنیداری را در زمینه‌سازی برای حکومت جهانی حضرت مهدی7 مورد بررسی و کنکاش قرار دهیم.
 
ضرورت پژوهش
 
با توجه به لزوم زمینه‌سازی برای ظهور و اهمیت بسیار زیاد آن که در روایات هم به آن اشاره شده است، می‌طلبد که از هیچ‌گونه کوششی در این سره، دریغ نشود. عقب‌ماندگی‌های فکری، فرهنگی و اقتصادی انسان‌ها و دور شدن روز افزون آن‌ها از تعالیم انسانی و اسلامی، ایجاب می‌کند که برای نزدیک شدن و تحقق ظهور اسلام کامل و انسانیت مطلق، همة امکانات به کارگرفته شود. از طرفی به سبب محدودیت گستره زمینه‌سازی‌های فردی و تأثیر کم آن در جوامع، لازم است دولت‌ها در جهت این مهم اقدام کنند و به صورت فراگیر و اساسی زمینه‌سازی نمایند.
 
همچنین، توجه به جایگاه نظام جمهوری اسلامی در سطح بین الملل و نقش تأثیرگذاری آن در میان ملت‌ها و حدیثی که از پیامبر اکرم6 رسیده که می‌فرماید: «یخرج اناسٌ من المشرق فیوطئون للمهدی»[1] «گروهی از مشرق خارج می‌شوند که برای ایجاد حکومت مهدی7 زمینه‌سازی می‌کنند» می‌طلبد برای زمینه‌سازی و آمادگی جهانی برای حکومت جهانی حضرتش، از تمام ظرفیت‌های تبلیغاتی که در حال حاضر رسانه‌ها در رأس آن قرار دارند، بهره‌برداری شود و برای بهره‌برداری از ظرفیت عظیم رسانه‌ها، شناخت فرهنگ‌ها، آداب و رسوم علاقه‌ها و سلیقه‌های جوامع مختلف لازم و ضروری است.
 
مبنای پژوهش. این نظر است که دولت اسلامی در تربیت دینی افراد، مسئولیت دارد و باید زمینه شکوفایی ابعاد وجودی آن‌ها را به ویژه در بعد دینی و معنوی فراهم نماید. بنابراین با توجه به ایدة تکامل انسان بر اساس انسان کامل، دولت اسلامی باید به لحاظ مبانی رسالت، اهداف، راه‌بردها، سیاست‌ها و ساختار در افق دولت کریمة مهدی7 باشد و از همة امکانات خود و ظرفیت‌های موجود برای زمینه‌سازی ظهور ایشان بهره جوید.
 
فرضیه پژوهش
 
کارآیی امپراتوری‌های رسانه‌ای در آگاهی بخشی جامعه بی بدیل است و برای زمینه‌سازی حکومت جهانی حضرت مهدی7 چاره‌ای جز استفاده گسترده از رسانه‌ها نداریم.
 
زمینه‌سازی ظهور
 
زمینه سازی به این معناست که با اقدامات و فعالیت‌های فردی و اجتماعی خود، بستر ظهور حضرت مهدی7 را فراهم کنیم.[2]
 
زمینه‌سازی، چیزی جز انتظار ظهور نیست. «در واقع انتظار درست همان زمینه‌سازی مناسب است. چه موفقیت تحقق یابد چه شکست. چرا که انتظار به معنای آمادگی ،ملازم با پیروزی و موفقیت نیست.»[3]
 
بنابراین زمینه‌سازی را به معنای آمادگی نیز می‌توان به کار برد.
 
در حرکت زمینه‌سازی، تمام تلاش بر این است که به دولت کریمة حضرت مهدی7 نزدیک شده و ویژگی‌های عصر ظهور را در حوزه‌های مختلف به عرصة ظهور رسانید. و مردم را با ویژگی‌های دوران ظهور و خصوصیات دولت کریمه و نقش دولت جهانی اسلامی در سعادت فردی و اجتماعی دنیوی و اخروی آشنا نمود به طوری که مردم با اشتیاق فراوان، در انتظار چنین دولتی بوده و موج اسلام خواهی و انتظار دولت یار در سطح جامعه بشری به راه بیافتد.
 
زمینه‌سازی ،یک استراتژی حرکت به سمت ظهور است. لذا بی شک با توان کم، نمی‌توان گام‌هایی به وسعت عصر ظهور برداشت. اما نکتة مهم، حرکت در این مسیر است. بنابراین زمینه‌سازی در این پژوهش، یعنی فراهم کردن شرایط، رفع موانع و آماده‌سازی برای ظهور.
 
لزوم زمینه‌سازی
 
آیات و روایات بسیاری به طور تصریح و تأویل به لزوم زمینه‌سازی برای تحقق ظهور حضرت مهدی7 اشاره دارند. قرآن می‌فرماید:
 
«إِنَّ اللَّهَ لَا یُغَیِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّى یُغَیِّرُوا مَا بِأَنفُسِهِمْ»[4]
 
«خداوند وضعیت گروهی را تغییر نمی‌دهد مگر آن که آن‌ها خود را تغییر دهند».
 
مفضل می‌گوید: «إنی لأرجو أن یکون أمره فی سهولة. فقال: لا یکون ذلک حتی تمسحوا العرق و العلق»؛ ]به امام صادق7 گفتم:[ امیدوارم حرکت قائم به آسانی و بدون زحمت انجام شود. حضرت فرمود: «این چنین نیست بلکه وقتی این اتفاق رخ می‌دهد که شما تلاش کنید (عرق و خون خود را در این راه صرف نمایید»[5]
 
حضرت مهدی7 در توقیع خود به شیخ مفید می‌فرماید: «لو أن اشیاعنا و فقهم الله لطاعته علی اجتماع من القلوب فی الوفاء بالعهد علیهم لما تأخر عنهم الیمن بلقائنا و لتعجّلت لهم السعادة بمشاهدتنا»؛
 
اگر پیروان ما ـ که بر اطاعت خدا موفق گردند ـ قلب‌هایشان بر پیمانی که با ما بسته‌اند، متّحد و یک پارچه بود، سعادت دیدار ما از آن‌ها به تأخیر نمی‌افتاد[6] همچنین تأکیدی که بر تأثیر دعا در تحقق این امر شده[7] شاهد دیگری بر این مدعاست. بنابراین، این مسأله از نگاه نقلی به اثبات رسیده که رویداد ظهور امری غیر طبیعی و صرفاً اعجاز آمیز نیست؛ بلکه تقدم و تأخر آن، با شرایط افراد و جوامع در دورة قبل از ظهور ارتباط مستقیم دارد.
 
جهانی بودن اسلام و مبانی آن
 
برای اینکه ما به اهمیت رسانه‌ها در ابلاغ پیام و زمینه‌سازی ظهور پی ببریم. ابتدا باید این نکتة مهم را مد نظر داشته باشیم که دین مبین اسلام، آیینی جهانی بوده و مبانی فقهی و حقوقی و سیاسی و اجتماعی آن در سطح جهان قابل عرضه بوده و ضمن انطباق کامل با فطرت انسان‌ها، جوابگوی تمام نیازهای فردی و اجتماعی، دینی و دنیوی انسان‌ها و ضامن سعادت در تمام ابعاد روحی و جسمی و فردی و اجتماعی و دنیوی  و اخروی مردم می‌باشد. ما ابتدا باید این مسأله را به اثبات رسانده و بعد به سراغ نقش رسانه‌ها برویم.
 
عموم مسلمانان بر اساس اندیشة دینی برگرفته از آیات قرآن کریم و سخنان گهربار  پیامبر اسلام6 بر این باورند که اسلام مکتبی جهانی است و آموزه‌های آن در جهت رفاه و سعادت و کمال مادی و معنوی زندگی دنیایی بشر و رستگاری و نزدیکی انسان نزد خدای متعال در جهان آخرت است.
 
بنابراین همه نحله‌های مسلمانان معتقد به ظهور موعود الهی در دورة پایانی جهان و برقراری عدالت فراگیر، امنیت، رفاه، آسایش و رشد کامل دانش‌های بشری در پرتو حکومت واحد جهانی اسلام به هدایت و رهبری حضرت مهدی7 هستند. تحقق چنین روزی چندان دور نیست همان طور که خداوند متعال در آیات قرآن کریم به آن اشاره نموده‌ از جمله آن‌جا که می‌فرماید: «انّهم یَرَونه بعیداً و نراهُ قریباً؛[8] بد اندیشان آن روز را دور می‌بینند و امید باوران وعده‌های الهی را نزدیک می‌بینند».
 
قرآن کریم و جهانی بودن اسلام
 
اندیشمندان مسلمان به آیاتی از قرآن کریم در رابطة جهانی بودن اسلام استناد جسته‌اند که به بیان تعدادی از آن‌ها پرداخته می‌شود.
 
بشارت بر غلبة اسلام و جهانی شدن آن: خداوند متعال در برخی از ایات از ناکامی تلاش‌ها و برنامه‌های دشمنان اسلام در خاموش کردن نور حقیقت‌گر قرآن و اسلام سخن به میان آورده و می‌فرماید: «یُرِیدُونَ لِیُطْفِئُوا نُورَ اللَّهِ بِأَفْوَاهِهِمْ وَاللَّهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَلَوْ کَرِهَ الْکَافِرُونَ»[9] آنان می‌خواهند نور خدا را با دهان خود خاموش کنند ولی خدا جز این نمی‌خواهد که نور خود را کامل کند هرچند کافران ناخشنود باشند.
 
اغلب مفسران مقصود از لفظ «نور الله» در آیه شریفه را اسلام و قرآن دانسته‌اند؛[10] امام در ادامة همین آیه به صراحت و روشنی، بشارت به غلبة اسلام بر دیگر ادیان و جهانی شدن آن می‌دهد آنجا که خدای متعال می‌فرماید: «هُوَ الَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدَى وَدِینِ الْحَقِّ لِیُظْهِرَهُ عَلَى الدِّینِ کُلِّهِ وَلَوْ کَرِهَ الْمُشْرِکُونَ»[11] «او کسی است که رسولش را به هدایت و آیین حق فرستاد تا او را بر همة ادیان غلبه دهد. هر چند مشرکان را ناخوش آید».
 
عموم مفسران اسلامی، در تبیین آیة شریفه نوشته‌اند، مراد از این سخن پیروزی اسلام و غلبة آن بر دیگر ادیان در دورة آخرالزمان است[12] طبرسی مفسر برجسته و نام آشنای شیعه در تفسیر گرانسنگ مجمع البیان در بیان آیة شریفه می‌نویسد: «دین اسلام بر تمامی ادیان با دلایل عقلی پیروز می‌شود و غلبه می‌کند؛ به گونه‌ای که در روی زمین جز اسلام باقی نمی‌ماند… جز آنکه آیین اسلام و پیروان آن بر آنان پیروز گشته‌اند.[13]
 
ایشان روایتی از امام باقر7 در تبیین آیه شریفه یاد نموده که آن جناب فرمودند: «وعده‌ای که در این آیه آمده به هنگام ظهور مهدی آل محمد4 صورت می‌پذیرد. در آن روز هیچ کس در روی زمین نخواهد بود جز آنکه به حقانیت حضرت محمد6 اقرار می‌کند.[14]
 
همو نیز روایتی از پیامبر6 در این رابطه نقل می‌کند که آن حضرت فرمودند: «بر صفحة زمین خانه‌ای باقی نمی‌ماند نه خانه‌ای که از سنگ و گل ساخته یا خیمه‌هایی که از کرک و مو بافته جز آنکه نام اسلام را در آن خانه وارد می‌کند.[15]
 
علامه طباطبایی در تفسیر آیة شریفه مراد از دین حق را، دین مبتنی بر فطرت و سرنوشت آدمی ‌دانسته و می‌نویسد: «این دین در جهان نمایان و بر همة ادیان غلبه و پیروز می‌گردد؛ اگرچه این امر خوشایند مشرکان نیست و آنان نمی‌خواهند دین حق در جهان گسترش یابد و پیروز گردد.[16]
 
ایشان در ادامه می‌نویسد: «در آیه یاد شده دلالت‌گر آن است که خداوند متعال اراده کرده تا دین اسلام جهانی گردد. از این‌رو گریزی جز تلاش و مجاهدت در راه گسترش و جهانی کردن اسلام نیست و سزاوار نمی‌باشد که مسلمانان در این راه سستی کنند و ناامید گردند بدین سان دین باوران و معتقدان، شایسته است تا بدانند آنان برتر از دیگران هستند.[17]
 
آیت الله مکارم شیرازی در تفسیر نمونه، درباره غلبة اسلام و جهانی شدن آن می‌نویسد: با گذشت زمان و پیشرفت علم و دانش و سهولت ارتباطات، واقعیت‌ها چهره خود را پشت پرده‌های تبیلیغات مسموم به در خواهد آورد و موانعی را که مخالفان حق بر سر راه آن قرار می‌دهند در هم کوبیده خواهد شد و به این ترتیب اثر حق همه جا را فرا خواهد گرفت هرچند دشمنان حق نخواهند و از هرگونه کارشکنی مضایقه نکنند: زیرا حرکت آن‌ها حرکتی است بر خلاف سیر تاریخ و بر ضد سنن آفرینش.[18]
 
ایشان در ادامه این سخن می‌نویسد: روزی فرا خواهد ‌رسید که اسلام هم از نظر منطق و استدلال و هم از نظر نفوذ ظاهری و حکومت بر تمام ادیان جهان پیروز خواهد شد و همه را تحت شعاع خویش قرار خواهد داد. شک نیست که در حال حاضر این موضوع تحقق نیافته ولی می‌دانیم که این وعدة الهی به تدریج در حال تحقق است. و طبق روایات مختلفی که در منابع اسلامی وارد شده تکامل این برنامه هنگامی خواهد بود که حضرت مهدی7 ظهور کند و برنامه جهانی شدن اسلام را تحقق بخشد.[19]
 
جهانی بودن پیام اسلام
 
خداوند متعال پیام اسلام و پیام‌رسان آن را جهانی معرفی کرده و مردم را به پذیرش دعوت آنان فرا خوانده است. آنجا که دربارة قرآن کریم و پیامبر بزرگوار اسلام6 می‌فرماید: «َأُوحِیَ إِلَیَّ هَذَا الْقُرْآنُ لِأُنذِرَکُمْ بِهِ وَمَنْ بَلَغَ»[20]؛ «این قرآن به من وحی شده تا شما و تمام کسانی را که قرآن به آن‌ها می‌رسد بیم دهد».
 
و در آیه‌ای دیگر می‌فرماید: «وَمَا أَرْسَلْنَاکَ إِلَّا کَافَّةً لِلنَّاسِ»[21] تو را جز به سوی همة مردم نفرستادیم.
 
و در جای دیگر می‌فرماید: «قُلْ یَا أَیُّهَا النَّاسُ إِنِّی رَسُولُ اللَّهِ إِلَیْکُمْ جَمِیعًا الَّذِی لَهُ مُلْکُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ»[22]
 
«ای مردم من فرستاده خدا به سوی همه شما هستم خداوندی که سلطنت آسمان‌ها و زمین از اوست». علامه طباطبایی در ذیل نخستین آیه می‌نویسد: از این آیه روشن است که پیامبر گرامی6 از ناحیه خداوند متعال به سوی تمام مردم جهان مبعوث گردیده از این رو پیام آن جناب و دعوت او به آیین اسلام به یک ملت و یک مکان و زمان خاص تعلق نمی‌گیرد.[23]
 
ایشان در ادامه می‌نویسد: علاوه بر آیات یاد شده، تاریخ اسلام ثبت کرده فراوانی ...از مردم یهود و روم و ایران و حبشه و مصر به گرویدن آنان به اسلام نشانگر جهانی بودن آیین و پیام آن دارد.[24]
 
پیامبر اسلام 6رحمت برای جهانیان
 
خداوند متعال در قرآن کریم پس از یاد کرد وعده بشارت به تخلف ناپذیری رسیدن صالحان به حکومت جهانی و فراهم گردیدن اسباب سعادت بشری در ادامة این سخن که فرمود: «وَلَقَدْ کَتَبْنَا فِی الزَّبُورِ مِن بَعْدِ الذِّکْرِ أَنَّ الأَرْضَ یَرِثُهَا عِبَادِیَ الصَّالِحُونَ»[25] در یک  خطاب زیبا و جذاب به پیامبر گرامی اسلام می‌فرماید: «وَمَا أَرْسَلْنَاکَ إِلَّا رَحْمَةً لِلْعَالَمِینَ»[26] «ما تو را جز برای رحمت جهانیان نفرستادیم. در بیان آیة شریفه باید گفت که در جهان کنونی که فساد و ظلم ، گلوی ستم دیدگان را می‌فشارد و از دیگر سو تبلیغات فریبنده دستگاه‌های ارتباطی پیشرفته در دست مستکبران چنان از حقوق آدمی و بلکه حیوانات دم می‌زند که گویا تنها آنان فرشتة رهایی مردم جهان از ستم و فساد هستند. آری. در چنین دوران و دنیایی است که این سخن جاودان خدا در توصیف پیامبر گرامی اسلام به رحمت بودن پیامبر6 برای مردم جهان در حقیقت همان آموزه‌ها و برنامه‌ها و دستور‌های اخلاق و عمل آن حضرت است که خط بطلانی بر تمام ایده‌ها، ایسم‌ها، ستم‌ها، بدبختی‌ها و ناکامی‌های انسان امروز در صحنه جهانی است. بنابراین پیامبر اسلام برای همگان در تمامی دوران رحمتی است که انجامش برای حکومت صالحان و شایستگان در تمام جهان خواهد بود و زمان آن دور نیست.[27]            (ادامه مطلب در شماره بعد می آید)
 
 
 
منابع:
 
1.      آصفی، محمد مهدی، الانتظار الموجّه، دراسة فی علاقة الانتظار بالحرکة، قم، انتشارات مجمع جهانی اهل بیت، 1427ق.
 
2.      المجلّه، چاپ انگلیس، نهم مارس، 1984م.
 
3.      امیر تیموری، محمد حسن، رسانه‌های یاددهی ـ یادگیری، نشر ساوالان.
 
4.      بابازاده، علی اکبر، شیوه‌های تعلیم و تبلیغ، انتشارات دانش و ادب، زمستان 1382.
 
5.      زیاد ابوغنیمه، یهود در فرهگ تبلیغات و رسانه‌های غرب، ترجمه ابو الفتاح احمدی، تهران، مؤسسه فرهنگی ـ پژوهشی ضیاء اندیشه.
 
6.      صفایی حائری، علی، تو می‌آیی، قم، انتشارات لیلة القدر، 1383ش.
 
7.      طبرسی، تفسیر مجمع البیان، ج5، انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چاپ اول، پاییز1380
 
8.      طباطبائی، محمد حسین، المیزان، ج9، انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ترجمه سید محمد باقر موسوی.
 
9.      عظیمی‌فر، علیرضا، جهان آینده در اندیشه اسلامی، نشر مهر امیر المؤمنین7، چاپ اول، 1387.
 
10.  فرج نژاد، محمد حسین، اسطوره‌های صهیونیستی سینما، نشر هلال، چاپ اول، بهار 1388.
 
11.  مارتین واکر، قدرت‌های جهان مطبوعات، ترجمه م. قائد، چاپ اول 1373، چاپ پایا.
 
12.  مجلسی، محمد باقر، بحارالانوار، ج51، ص87، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1411ق.
 
13.  همان، ج53.
 
14.  همان، ج50.
 
15.  مجله مشرق موعود، شماره11، ص47.
 
مکارم، ناصر، تفسیر نمونه، ج7، انتشارات دارالکتب الاسلامیه، چاپ 13، 1370ش
 
 
 
[1] . مجلسی، محمد باقر، بحارالانوار، ج51، ص87، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1411ق.
 
[2] . آصفی، محمد مهدی، الانتظار الموجّه، دراسة فی علاقه الانتظار بالحرکة، قم، انتشارات مجمع جهانی اهل بیت:، 1427ق.
 
[3] . علی صفایی حایری، تو می‌آیی. قم، انتشارات لیلة القدر، 1383ش.
 
[4] . رعد/ 11.
 
[5] . مجلسی، محمد باقر، بحارالانوار. ج52، ص358، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1411ق.
 
[6] . همان، ج53، ص176.
 
[7] . و اکثروا الدعاء بتعجیل الفرج فان ذلک فرجکم، (همان، ج50، ص92).
 
[8] . معاد، ج6 و 7.
 
[9] . توبه/ 32.
 
[10] . طبرسی، مجمع البیان، ج5، ص569،
 
[11] . توبه/ 33.
 
[12] . طبرسی، مجمع البیان، ج5، ص569، طباطبایی، المیزان، ج9، انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ترجمه سید محمد باقر موسوی، ص329.
 
[13] . طبرسی، مجمع البیان، ج5، ص569،
 
[14] . همان، ص570.
 
[15] . همان.
 
[16] . المیزان، ج9، ص329.
 
[17] . همان.
 
[18] . مکارم، ناصر، تفسیر نمونه، ج7، ص370، انتشارات دارالکتب الاسلامیه، چاپ13، 1370ش.
 
[19] . همان، ص372.
 
[20] . انعام/ 19.
 
[21] . سبأ/28.
 
[22] . اعراف/ 158.
 
[23] . طباطبایی، محمد حسین، المیزان، ج7، ص37.
 
[24] . همان، ص38.
 
[25] . انبیاء/ 5.
 
[26] . انبیاء/109.
 
[27] . عظیمی فر، علیرضا. جهان آینده در اندیشة اسلامی، نشر مهر امیرالمؤمنین7، ص59، الی 65، چاپ اول. 1387.
 
 

 

 



نظرات:

نام:
پست الکترونیکی:
متن یادداشت :
کد امنیتی :