wait لطفا صبر کنید

صفحه اصلی » مجله شماره 6 » معرفي پايان نامه
بازدید: 3053
0/0 (0)
موضع سیاسی اجتماعی حسین بن روح نوبختی و علمای مرتبط با او
 

پژوهشگر: عظیم‌زاده تهرانی، طاهره ‏

دانشگاه: فردوسی مشهد

دانشکده: ادبیات و علوم انسانی دکتر علی شریعتی

سال:1370

مقطع: کارشناسی ارشد

استاد راهنما: خواجویان، محمد کاظم‏

کلیدواژه

چکیده:

از نظر فکری در دوران عباسیان در جهان اسلام نحله‌های مختلف فکری رواج داشت ‏فردگرایی افراطی معتزله منجر به واکنش شدیدی از جانب اهل سنت بویژه گروههای ‏حنبلیان و ظاهریان گردید. در جهان تسنن آن روز نیاز شدیدی به ایجاد یک مکتب کلامی ‏که عقاید اهل سنت را بر پایه‌های استدلالی بنانهد و به مبارزه با معتزله برخیزد احساس ‏میشد، از اینرو سه مکتب کلامی اهل سنت ، اشعریه، ماتریدیه و طحاویه در سه نقطه ‏مختلف در جهان اسلام بوجود آمدند و کوشیدند که مسائل و مشکلات کلامی دوران ‏خود را حل کنند. در چنین جوفکری، امامیه بحرانی‌ترین دوران خویش را میگذراند زیرا ‏که غیبت امام دوازدهم (ع) یک فصل نوینی را در تاریخ امامیه ایجاد کرده بود، نواب اربعه ‏و به تبع آنها علمای امامیه در این زمان نقش حساسی را بعهده داشتند که با بررسی آن، ‏نتایج زیر حاصل میشود: حسین بن روح بعنوان نایب سوم امام دوازدهم (ع) وظیفه متمایز ‏نمودن خط راستین اسلام را از بین فرقی که از امامیه منشعب شده، عهده دار بود، ضمن ‏اینکه باید در حفظ جان امام و اختفای نام و محل زندگی او هم بکوشد تا از آسیب ‏دشمن دور بماند، به این جهت حسین بن روح که از مهمترین ویژگیهایش حفظ اسرار ‏امامیه در این موقعیت بحرانی تا سر حد از دست دادن جان بود به سیاست تقیه ائمه (س) ‏ادامه داد، آنچنانکه نه تنها از اظهار علنی به تشیع خودداری کرده، بلکه در برخورد با ‏درباریان خود را از اهل سنت قلمداد نمود. علت این موضعگیری حسین بن روح برخاسته ‏از شرایط خاص آن زمان بود، زیرا که از یک سو جهان اسلام آمادگی پذیرش افکار امامیه ‏را نداشت ، تشتت و تفرقه‌یی که بعد از رحلت امام یازدهم (ع) گریبانگیر شیعیان شده بود ‏سبب سرگردانی شیعیان گردیده بود. از سوی دیگر، اصول اساسی مکتب امامیه که توسط ‏پیامبر (ص) و ائمه (ع) عنوان شده بود نیاز به طرح و تدوین اساسی داشت . حفظ و ‏نگهداری شیعیان از آمیزش با قرمطیان و اسماعیلیان که بعلت فشارهای موجود در جامعه ‏و استفاده از احادیث مربوط به قیام مهدی (ع) از جانب برخی از افراد شیعه پشتیابی ‏میشدند، برای این منظور احادیثی که وضع شیعه و وظایف آنان در دوران غیبت امام (ع) ‏را روشن میکرد در جامعه رواج دادند. مبارزه با عقاید غالیگری که در جامعه بشدت رواج ‏داشت و تا آنجا پیش میرفت که بعنوان یکی از وسایل رسیدن به قدرت میتوانست مورد ‏بهره برداری قرار گیرد، چنانکه شلمغانی از این وسیله برای ارضای حس جاه طلبی خود ‏بهره جست و حتی توانست خلیفه و جمعی از درباریان را با خود همراه سازد و به ‏احتمال قوی سبب دستگیری و حبس حسین بن روح گردید. حسین بن روح مبارزه با ‏عقاید او را وجه همت خویش قرار داد و در رسوایی او کوشید. علمای امامیه نیز در ‏مبارزه با غلات کوشش کردند و در زمینه رد عقاید آنها به تالیف کتابهایی پرداختند. ‏متکلمین و علمای امامیه با شرکت در بحثها و نوشتن کتابها به مسائل کلامی مختلفی که از ‏جامعهء اسلامی پدید آمده بود، پاسخ داده سعی نمودند که دیدگاه امامیه را مشخص کنند ‏و با کوشش آنها مسئله امامت در ذیل موضوع نبوت از مسائل کلامی مذهب امامیه گردید. ‏احکام و مسائل فقهی اسلام که قبل از این به علت حضور ائمه نیازی به تدوین آن ‏احساس نمیشد، در این زمان نیاز به تدوین و تنظیم یافت ، حسین بن روح نیز کتابی در ‏این زمینه نوشت ، علمای مرتبط با وی هم تالیفاتی در این زمینه داشتند. جمع‌آوری و ‏حفظ احادیث پیامبر و ائمه (س) بویژه آن بخش از احادیثی که عقاید امامیه را مشخص ‏میکرد مسئولیتی بود که علمای امامیه در این دوره بعهده گرفتند و اولین کتب اربعه که از ‏کتب مرجع امامیه است ، در این دوره بوجود آمد. نتیجهء روش حسین بن روح و علمای ‏شیعه در این دوران با نگرش به تاریخ تشیع مشخص میشود، زیرا در پی فعالیت آنها ‏علمای شیعه در ظرف چند سال توانستند تشیع خویش را علنا اظهار کرده و مورد توجه ‏قرار بگیرند، آل بویه با انتساب به تشیع خلیفه را زیر نفوذ خود گرفت و از همه مهمتر ‏تشتتی که جامعهء تشیع از نظر فکری گرفتار آن شده بود و فرق گوناگونی که با درگذشت ‏امام حسن عکسری بوجود آمده بود - که مسعودی (م 346ˆ957) بیست فرقه ذکر میکند ‏از بین رفت و در زمان شیخ مفید (م 413ˆ1022) و شیخ طوسی (م 460 ˆ1067) از میان ‏آن فرق، فرقهء اثنی عشریه باقی ماند.

 



نظرات:

نام:
پست الکترونیکی:
متن یادداشت :
کد امنیتی :