wait لطفا صبر کنید

صفحه اصلی » مجله شماره 15 » مقالات
بازدید: 3546
0/0 (0)
علل غیبت امام عصر ع در ادعیه
 

نگارنده : محسن شریعتی

على علیه السّلام پدران کافر را نمى‏کشت تا آنکه آن ودایع(مؤمنین در صلب آن کفار) خارج شوند و چون آن ودایع خارج شدند بر آنها غلبه فرمود و با ایشان کارزار کرد، و قائم ما اهل البیت نیز چنین است ظهور نمى‏کند تا آنکه ودایع خداى تعالى ظاهر شود و چون آنها ظاهر شدند بر آنان که بایست، غلبه مى‏کند و آنان را نابود مى‏سازد.

 

مقدمه

در عصری زندگی می کنیم که فطرت بشریت بیش از پیش وجود آخرین ذخیره الهی را طلب می کند. جنگها و خونریزیها از یک طرف و نا عدالتی های گوناگون از طرفی ،  بشر را احاطه کرده و قوانین و مقرراتی که هیچ کدام قادر نیست بشر را نجات دهد؛ افق دید بشر را به آینده ای درخشان معطوف می دارد که در راس آن فردی مقدس و عدالت گستر باشد و قوانینی جامع و کامل از هر جهت را برای نجات بشریت بیاورد.

اما در این میان مذهب شیعی بهترین آینده را با محوریت مقدس ترین خلق موجود الهی در قالب اندیشه مهدویت برای پیروان خود ترسیم نموده است.

اندیشه ای که آرزوی آرمانی بشر و تشکیل مدینه فاضله ای که در مخیله او بوده  را نوید می دهد.

فرایند بحث :   

اینکه چرا آخرین امید عدالت الهی در عصر حاضر غایب است و در پس پرده غیبت است ، اولین سئوالی است که به ذهن می آید .

با بررسی روایاتی که در مورد علل غیبت حضرت وارد شده به این نتیجه می رسیم که روایات به  چند دسته تقسیم می شوند:

دسته اول -  اجرای شیوه پیامبران: در مورد حضرت مهدی7

عن ابی عبدالله 7

 إِنَّ لِلْقَائِمِ مِنَّا غَیْبَةً یَطُولُ أَمَدُهَا فَقُلْتُ لَهُ وَ لِمَ ذَاکَ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ قَالَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ أَبَى إِلَّا أَنْ یُجْرِیَ فِیهِ سُنَنَ الْأَنْبِیَاءِ ع فِی غَیْبَاتِهِمْ وَ إِنَّهُ لَا بُدَّ لَهُ یَا سَدِیرُ مِنِ‏اسْتِیفَاءِ مَدَدِ غَیْبَاتِهِمْ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ (لَتَرْکَبُنَّ طَبَقاً عَنْ طَبَقٍ  [1]) أَیْ سَنَناً عَلَى سَنَنِ مَنْ کَانَ قَبْلَکُمْ   [2]                                                                   

 قائم ما غیبتى دارد که طولانى است، باو عرض کردم یا ابن رسول اللَّه براى چه؟ فرمود براى آنکه خداى عز و جل ابا کرده است جز اینکه روش در غیبت پیغمبران را در باره او مجرى دارد و ناچار است اى سدیر که مدت غیبت همه پیغمبران را بسر برد، خداى تعالى فرموده است هر آینه طبقه طبقه بر یک دیگر سوار شوید یعنى روش کسانى که پیش از شما بوده‏اند.                                                      

منظور از سنن انبیاء قبل، شیوه ها و راه و روشهای پیامبران سابق که یکی از آنها همان غیبتها و پنهان شدن از دیدگان مردم بوده است، می باشد.

دسته دوم -  خداوند نمی خواهد امام در میان قوم ستمگر باشد

 قال خرج من أبی جعفر (علیه السلام ) إن الله إذا کره لنا جوار قوم نزعنا من بین أظهرهم [3]  

از امام پیامی به این عبارت صادر گشت: خداوند اگر ناخرسند باشد که ما در مجاورت دسته ای از مردم زندگی کنیم ما را از میان آنها بیرون می برد .

دسته سوم  - خشم خدا و آگاه ساختن مردم

مُحَمَّدِ بْنِ الْفَرَجِ قَالَ کَتَبَ إِلَیَّ أَبُو جَعْفَرٍ ع إِذَا غَضِبَ اللَّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَى عَلَى خَلْقِهِ نَحَّانَا عَنْ جِوَارِهِمْ [4]

خشم خدا به جهت هشدار و آگاه ساختن مردم است تا قدر شناس باشند

علامه مجلسی می فرماید :غائب شدن امام نتیجه خشم خدا بر اکثر بندگانش می باشد.

دسته چهارم – آزمون مردم

زُرَارَةَ بْنِ أَعْیَنَ قَالَ سَمِعْتُ الصَّادِقَ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ عَلَیْهِمَا السَّلَامُ یَقُولُ إِنَّ لِلْغُلَامِ غَیْبَةً قَبْلَ أَنْ یَقُومَ قُلْتُ وَ لِمَ ذَاکَ قَالَ یَخَافُ وَ أَشَارَ بِیَدِهِ إِلَى بَطْنِهِ وَ عُنُقِهِ ثُمَّ قَالَ وَ هُوَ الْمُنْتَظَرُ الَّذِی یَشُکُّ النَّاسُ فِی وِلَادَتِهِ فَمِنْهُمْ مَنْ یَقُولُ إِذَا مَاتَ أَبُوهُ مَاتَ وَ لَا عَقِبَ لَهُ وَ مِنْهُمْ مَنْ یَقُولُ قَدْ وُلِدَ قَبْلَ وَفَاةِ أَبِیهِ بِسَنَتَیْنِ لِأَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یَجِبُ [یُحِبُ‏] أَنْ یَمْتَحِنَ خَلْقَهُ فَعِنْدَ ذَلِکَ یَرْتَابُ الْمُبْطِلُونَ   [5]   

زرارة بن أعین گوید: از امام صادق علیه السّلام شنیدم که مى‏فرمود: براى قائم پیش از آنکه قیام نماید غیبتى است، گفتم: براى چه؟ فرمود: مى‏ترسد- و با دست به شکم و گردن خود اشاره کرد- سپس فرمود: یا زراره! او منتظر است و او کسى است که مردم در ولادتش شکّ مى‏کنند، برخى گویند او حمل است و هنوز متولّد نشده و برخى گویند غایب است و برخى گویند متولّد نشده است و برخى دیگر گویند دو سال قبل از وفات پدرش متولّد شده است، جز آنکه خداى تعالى دوست مى‏دارد که شیعیان را امتحان کند و در این وقت است که باطل‏جویان شکّ کنند.

دسته پنجم – بیم و ترس از کشته شدن

صدوق علیه الرحمه در کتاب «علل الشرائع» به سند خود از حضرت صادق علیه السّلام نقل میکند که پیغمبر (صلّى اللَّه علیه و آله )  فرمود:

لا بدّ للغلام من غیبة. فقیل له: و لم یا رسول اللَّه! قال: یخاف القتل[6]

آن جوان ناچار میباید غائب شود. عرض کردند: یا رسول اللَّه براى چه غیبت میکند؟ فرمود: میترسد او را بکشند.                                                                   

امام صادق (علیه السّلام) مى‏فرماید: «حضرت قائم (علیه السّلام) پیش از آنکه قیام کند غیبتى خواهد داشت، عرض کردم: براى چه؟ فرمود: مى‏ترسد- و در این حال با دست خویش به شکم خود اشاره کرد.[7]                      

دسته ششم – تحت بیعت هیچ حاکمی نباشد

اَنَّهُ وَرَدَ عَلَیْهِ مِنَ النَّاحِیَةِ الْمُقَدَّسَةِ عَلَى یَدِ مُحَمَّدِ بْنِ عُثْمَانَ وَ أَمَّا عِلَّةُ مَا وَقَعَ مِنَ الْغَیْبَةِ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یَقُولُ یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لا تَسْئَلُوا عَنْ أَشْیاءَ إِنْ تُبْدَ لَکُمْ تَسُؤْکُمْ إِنَّهُ لَمْ یَکُنْ أَحَدٌ مِنْ آبَائِی إِلَّا وَقَعَتْ فِی عُنُقِهِ بَیْعَةٌ لِطَاغِیَةِ زَمَانِهِ وَ إِنِّی أَخْرُجُ حِینَ أَخْرُجُ وَ لَا بَیْعَةَ لِأَحَدٍ مِنَ الطَّوَاغِیتِ فِی عُنُقِی  [8]

خداى تعالى مى‏فرماید: یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لا تَسْئَلُوا عَنْ أَشْیاءَ إِنْ تُبْدَ لَکُمْ تَسُؤْکُمْ ، بر گردن همه پدرانم بیعت سرکشان زمانه بود امّا من وقتى خروج نمایم بیعت هیچ سرکشى بر گردنم نیست.

عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ یَقُومُ الْقَائِمُ وَ لَیْسَ لِأَحَدٍ فِی عُنُقِهِ عَهْدٌ وَ لَا عَقْدٌ وَ لَا بَیْعَةٌ [9]

دسته هفتم -  خالی شدن صلبهای کافران از مومنان

عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السّلام) قَالَ قُلْتُ لَهُ مَا بَالُ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ علیه السّلام لَمْ یُقَاتِلْ مُخَالِفِیهِ فِی الْأَوَّلِ قَالَ لِآیَةٍ فِی کِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ لَوْ تَزَیَّلُوا لَعَذَّبْنَا الَّذِینَ کَفَرُوا مِنْهُمْ عَذاباً أَلِیماً  قَالَ قُلْتُ وَ مَا یَعْنِی بِتَزَایُلِهِمْ قَالَ وَدَائِعُ مُؤْمِنُونَ فِی أَصْلَابِ قَوْمٍ کَافِرِینَ فَکَذَلِکَ الْقَائِمُ علیه السّلام لَنْ یَظْهَرَ أَبَداً حَتَّى تَخْرُجَ وَدَائِعُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَإِذَا خَرَجَتْ ظَهَرَ عَلَى مَنْ ظَهَرَ مِنْ أَعْدَاءِ اللَّهِ (عَزَّ وَ جَلَّ جَلَالُهُ) فَقَتَلَهُ [10]

على علیه السّلام پدران کافر را نمى‏کشت تا آنکه آن ودایع(مؤمنین در صلب آن کفار) خارج شوند و چون آن ودایع خارج شدند بر آنها غلبه فرمود و با ایشان کارزار کرد، و قائم ما اهل البیت نیز چنین است ظهور نمى‏کند تا آنکه ودایع خداى تعالى ظاهر شود و چون آنها ظاهر شدند بر آنان که بایست، غلبه مى‏کند و آنان را نابود مى‏سازد.

دسته هشتم – راز غیبت مشخص نیست و فقط خداوند می داند

الصَّادِقَ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ (علیه السّلام)  یَقُولُ «إِنَّ لِصَاحِبِ هَذَا الْأَمْرِ غَیْبَةً لَا بُدَّ مِنْهَا یَرْتَابُ فِیهَا کُلُّ مُبْطِلٍ فَقُلْتُ لَهُ وَ لِمَ جُعِلْتُ فِدَاکَ قَالَ لِأَمْرٍ...» [11]

براى صاحب الأمر غیبت ناگزیرى است که هر باطل‏جویى در آن به شکّ مى‏افتد، گفتم: فداى شما شوم، براى چه؟ فرمود: به خاطر امرى که ما اجازه نداریم آن را هویدا کنیم. گفتم: در آن غیبت چه حکمتى وجود دارد؟ فرمود: حکمت غیبت او همان حکمتى است که در غیبت حجّتهاى الهى پیش از او بوده است و وجه حکمت غیبت او پس از ظهورش آشکار گردد، همچنان که وجه حکمت کارهاى خضر علیه السّلام از شکستن کشتى و کشتن پسر و بپاداشتن دیوار، بر موسى علیه السّلام روشن نبود تا آنکه وقت جدایى آنها فرا رسید. اى پسر فضل این امر، امرى از امور الهى و سرّى از اسرار خدا و غیبى از غیوب پروردگار است و چون دانستیم که خداى تعالى حکیم است، تصدیق مى‏کنیم که همه افعال او حکیمانه است اگر چه وجه آن آشکار نباشد.

اما با بررسی کل مفاتیح الجنان و صحیفه مهدیه برای دسته دوم ، سوم ، پنجم و هشتم از روایات، شواهدی از ادعیه یافت گردید که در پی ارائه می گردد.

 

1-      راز غیبت مشخص نیست و فقط خدا می داند

الصَّادِقَ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ (علیه السّلام) یَقُولُ إِنَّ لِصَاحِبِ هَذَا الْأَمْرِ غَیْبَةً لَا بُدَّ مِنْهَا یَرْتَابُ فِیهَا کُلُّ مُبْطِلٍ فَقُلْتُ لَهُ وَ لِمَ جُعِلْتُ فِدَاکَ قَالَ لِأَمْرٍ لَمْ یُؤْذَنْ لَنَا فِی کَشْفِهِ لَکُمْ قُلْتُ فَمَا وَجْهُ الْحِکْمَةِ فِی غَیْبَتِهِ فَقَالَ وَجْهُ الْحِکْمَةِ فِی غَیْبَتِهِ وَجْهُ الْحِکْمَةِ فِی غَیْبَاتِ مَنْ تَقَدَّمَهُ مِنْ حُجَجِ اللَّهِ تَعَالَى ذِکْرُهُ إِنَّ وَجْهَ الْحِکْمَةِ فِی ذَلِکَ لَا یَنْکَشِفُ إِلَّا بَعْدَ ظُهُورِهِ [12]

براى صاحب الأمر غیبت ناگزیرى است که هر باطل‏جویى در آن به شکّ مى‏افتد، گفتم: فداى شما شوم، براى چه؟ فرمود: به خاطر امرى که ما اجازه نداریم آن را هویدا کنیم، گفتم: در آن غیبت چه حکمتى وجود دارد؟ فرمود: حکمت غیبت او همان حکمتى است که در غیبت حجّتهاى الهى پیش از او بوده است و وجه حکمت غیبت او پس از ظهورش آشکار گرد

 

 شاید مهمترین دلیل و جوابی که به سوال غیبت می شود این است که: علت غیبت معلوم نیست و فقط خداوند متعال می داند و این سری از اسرار الهی است .

غیر از آنکه در روایات به آن اشاره شده است ، در ادعیه هم به نحوی به این موضوع اشاره شده است چون در بسیاری از موارد وقت غیبت را منحصرا در نزد خداوند دانسته و برای ظهور حضرت از خداوند متعال طلب دارد .

بدیهی است که این طلب و دعا به این معنی است که ، هرآنچه سبب غیبت آن حضرت گردیده را از خداوند می خواهیم که  برطرف کند و مسببات ظهور ایشان را فراهم نماید .

در دعای معرفت که در زمان غیبت به خواندن آن سفارش شده است می خوانیم :  

انت العالم غیر معلّم بالوقت الذی فیه صلاح الامر ولیک[13]

تو آگاهی به زمانی که در آن ، کار ولیّت را اصلاح فرمایی.

و حتی خود حضرت هم در دعایی که به نام دعای حجاب شهرت یافته می فرمایند :

و عجل فرجی و سهل مخرجی واجعل لی من لدنک سلطانا نصیرا[14]

و در گشایش امرم شتاب فرما ،و شرایط قیام مرا آسان  و فراهم گردان ، و از جانب خودت برایم سلطانی یاری کننده مقرر دار

و اینکه وقت ظهور حضرت معلوم نیست خود اشاره به این دارد که علل غیبت  معلوم نیست چون اگر علل غیبت معلوم بود با برطرف شدن علتها ظهور هم اتفاق می افتاد .

و از جمله دعا هایی که بعد از نماز عصر برای ظهور حضرت وارد شده این دعا است که می خوانیم :

و أن تعجل فرج المنتقم لک من أعدائک و أنجز له ما وعدته[15]

و فرج انتقام گیرنده برای تو از دشمنانت را به زودی برسانی و آنچه به او وعده کرده ای وفا و انجاز فرمایی

و در دعای عهد آن حضرت آمده است که :

فَأَظْهِرِ اللَّهُمَّ لَنَا وَلِیَّکَ وَ ابْنَ بِنْتِ نَبِیِّکَ الْمُسَمَّى بِاسْمِ رَسُولِک[16]

« پس آشکار کن براى ما خدایا نماینده‏ات را و فرزند دختر پیامبرت که هم نام رسول تو است

وَ عَجِّلْ فَرَجَهُ وَ سَهِّلْ مَخْرَجَه[17]

و شتاب کن در ظهورش و آسان گردان خروجش را

اللَّهُمَّ اکْشِفْ هَذِهِ الْغُمَّةَ عَنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ بِحُضُورِهِ وَ عَجِّلْ لَنَا ظُهُورَه [18]

خدایا بگشا این اندوه را از این امت به حضور امام زمان و شتاب کن براى ما در ظهور آن جناب

در زیارت دو امام معصوم حضرت امام على النّقى و حضرت امام حسن عسکرى (صلوات الله علیهما ) آمده است که :

اللَّهُمَّ عَجِّلْ فَرَجَ وَلِیِّکَ وَ ابْنِ وَلِیِّکَ[19]

خدایا شتاب کن در فرج نماینده و فرزند نماینده‏ات

و سید بن طاوس در جمال الاسبوع بعد از ذکر دعاهاى وارده بعد از نماز عصر جمعه و صلوات کبیره این دعا را ذکر کرده که در فرازی از آن آمده است :

َ اللَّهُمَّ عَجِّلْ فَرَجَهُ وَ أَیِّدْهُ بِالنَّصْر[20]

خدایا تعجیل فرما در ظهورش و تأییدش کن به یارى خود

و در دعای غیبت حضرت آمده است :

وَ أَعِنَّا عَلَى ذَلِکَ بِفَتْحٍ مِنْکَ تُعَجِّلُهُ[21]

و ما را در برابر این همه، یارى فرما به گشایشى از جانب خویش که زود برسانى،

و در ذکر صلوات  آن حضرت می خوانیم :

فَرِّجْ عَنَّا بِحَقِّهِمْ فَرَجا عَاجِلا کَلَمْحِ الْبَصَرِ أَوْ هُوَ أَقْرَبُ مِنْ ذَلِکَ[22]

،پس به حق ایشان به ما گشایش ده،گشایشى زود و نزدیک‏ همچون چشم بر هم نهادن یا زودتر.

نیز در دعایی که برای ظهور حضرت منقول است:

وَ فَرَجا قَرِیبا[23]

و آسایش نزدیک برای ایشان فراهم نما

و در دعایی که برای روز سیزدهم ماه رمضان رسیده می خوانیم :

اللّهمّ  اظهره [24]

بارخدایا او را ظاهر فرما

 ودر ذکر صلوات بر آن حضرت آمده است :

وَ اکْشِفْ عَنْ بَأْسِهِ حِجَابَ الْغَیْبَةِ وَ أَظْهِرْ بِظُهُورِه   [25]   

و برطرف نما دشواری او را و پرده نهانی او را و پدیدار نما به ظهورآن بزرگوار.       

در دعای افتتاح آمده است :

وَ أَعْطِنَا بِهِ فَوْقَ رَغْبَتِنَا[26]

و برتر از آنچه بدان مایلیم به ما عطا کن

و در دعایی که سفارش شده درقنوت نماز در روزهای جمعه بخوانیم آمده :

اللهُمَ اَصلِح عَبدَکَ وَ خَلیفَتَکَ بِما اَصلَحتَ بِه اَنبِیائکَ وَ رُسُلَکَ[27]

بارالها، کار ظهور بنده شایسته و خلیفه راستینت (امام مهدی) را اصلاح فرما همانگونه که کار پیامبران و فرستادگانت را اصلاح نمودی

این درخواستها این موضوع را به زیبایی تبیین می کنند که چون علت غیبت در نزد خداوند متعال است پس باید از خداوند خواست تا برای ظهور آن مصلح جهانی هرآنچه که مانع شده برطرف گرداند او که سبب ساز و سبب سوز است .

2-      خداوند نمی خواهد امام در میان قوم ستمگر باشد

قال خرج من أبی جعفر (علیه السّلام) إن الله إذا کره لنا جوار قوم نزعنا من بین أظهرهم [28]  

از امام پیامی به این عبارت صادر گشت: خداوند اگر ناخرسند باشد که ما در مجاورت دسته ای از مردم زندگی کنیم ما را از میان آنها بیرون می برد .

بدون شک عدم ظرفیت مردم برای نگه داری از امام معصوم از دیگر علل غیبت است که در ادعیه به این موضوع اشاره شده است :

وَ شاقُّوا وُلاةَ أَمْرِکَ، وَ والَوْا أَعْداءَکَ وَ عادَوْا أَوْلِیاءَکَ، وَ ظَلَمُوا أَهْلَ بَیْتِ نَبِیِّکَ.[29]

و با اولیای امور تو به سختی دشمنی کردند و با دشمنانت دوستی و هم عهدی کردند ...

3-      بیم و ترس از کشته شدن

لا بدّ للغلام من غیبة. فقیل له: و لم یا رسول اللَّه! قال: یخاف القتل[30]

امام صادق (علیه السّلام) مى‏فرماید: «حضرت قائم (علیه السّلام) پیش از آنکه قیام کند غیبتى خواهد داشت، عرض کردم: براى چه؟ فرمود: مى‏ترسد- و در این حال با دست خویش به شکم خود اشاره کرد.[31]

یکی دیگر از علل غیبت ،حفظ جان امام است. اگر  به عاقبت معصومین قبل نگاهی داشته باشیم این موضوع را به راحتی تصدیق می کنیم که اگر آخرین امام هم در دسترس آنها قرار می گرفت بی شک او هم به شهادت می رسید .

اراده الهی به این تعلق گرفته که این منجی امم از هر گزندی در امان باشد تا هدف انبیاء و ائمه اطهار ( علیهم السلام ) محقق گردد.

در دعایی که بعد از نماز در سرداب مقدس خوانده می شود این مطلب به خوبی به چشم می خورد   

السَّلامُ عَلَى النُّورِ الَّذِی أَرَادَ أَهْلُ الْکُفْرِ إِطْفَاءَه [32]

سلام بر نوری که اراده کرده اند اهل کفر خاموش کردن آنرا.

از صفات حضرت، الْخَائِف است ؛در زیارت آن حضرت است که می گوییم :

السَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الْمُهَذَّبُ الْخَائِف[33]

سلام بر تو ای پاک شده هراسان

و در زیارت دیگر حضرت آمده است که :

الْمُتَرَقِّبِ الْخَائِفِ [34]

مراقب و نگران و ترسان

 

هرچند این امر با نصرت الهی است اما نباید از ابعاد دعایی آن غافل گشت که در ادعیه گوناگونی برای سلامتی و نصرت وامنیت حضرت دعا شده است .

در دعای افتتاح می خوانیم :

أَبْدِلْهُ مِنْ بَعْدِ خَوْفِهِ امْنا [35]

برای او مبدل کن پس از ترسش امنیتی

حتی خودشان هم در دعایی که از ایشان  منقول است می فرمایند  :

اللهم احجبنی  عن  عیون  اعدائی [36]

بار الها من را از دیده دشمنانم بپوشان

و از خداوند می خواهیم که او را از هر شرّی در امان دارد .

در آداب سرداب مطهر و کیفیت زیارت حجت آمده :

اللَّهُمَّ أَعِذْهُ مِنْ شَرِّ کُلِّ بَاغٍ وَ طَاغٍ وَ مِنْ شَرِّ جَمِیعِ خَلْقِکَ وَ احْفَظْهُ مِنْ بَیْنِ یَدَیْهِ وَ مِنْ خَلْفِهِ وَ عَنْ یَمِینِهِ وَ عَنْ شِمَالِهِ وَ احْرُسْهُ وَ امْنَعْهُ مِنْ أَنْ یُوصَلَ إِلَیْهِ بِسُوءٍ [37]

خدایا او (امام زمان «عج ») را از شر هر متجاوز و سرکشی و از شر همه خلق خود پناه ده و او را از حوادث یومیه، از پیش رو و از پشت سر و از طرف چپ، حفظ و نگه داری کن و از این که آسیب و گزندی به او برسد، جلوگیری کن

وَ أَعِذْهُ مِنْ شَرِّ الْکَائِدِینَ وَ ازْجُرْ عَنْهُ إِرَادَةَ الظَّالِمِینَ وَ خَلِّصْهُ مِنْ أَیْدِی الْجَبَّارِینَ [38]

بار خدایا!او را از ستم حسودان کفایت کن، و از گزند مکّاران پناه ده،و اراده بیدادگران را از او بازدار،و از دست گردنگشانش رهایى بخش

و أعذه من شر ما خلقت و ذرأت و برأت و أنشأت و صوَّرت و احفظه من بین یدیه و من خلفه و عن یمینه و عن شماله و من فوقه و من تحته بحفظک الذی لا یضیع من حفظته به [39]

مولایمان را از شرّ همه ی مخلوقات در امان بدار آن هم در امانی اساسی و مستحکم و همه جانبه و از پیش رو و از پشت سر و راست و چپ و از بالای سر و زیر پا، به محافظتی که اگر کسی را به آن طریق مراقبت کنند هرگز تباه نمی شود.

 و در برخی از ادعیه برای حضرت از خداوند نصرت الهی را طلب می کنیم

در زیارت حضرت آمده است :

وَ انْصُرْهُ عَلَى عَدُوِّهِ وَ عَدُوِّک [40]

او را در برابر دشمنانش و دشمنانت یاری ده

و در دعاى عهد آمده است

وَ اجْعَلْهُ اللَّهُمَّ مِمَّنْ حَصَّنْتَهُ مِنْ بَأْسِ الْمُعْتَدِین [41]

او را جزء کسانی قرار بده که از بدی و عذاب تجاوزکاران در امان می داری

  ودر دعایی که در قنوت سفارش شده آمده است :

إجعله اللهم فی أمن مما یشفق علیه‏ [42]

خدایا او را در امان بدار از چیزهایی که برایش می ترسی

و بعد از تعقیب نماز عصر داریم که :

اللهم أیده بنصرک و انصر عبدک [43]

خداوندا با یاری خودت او را تایید کن

و در زیارتی دیگر در روز  عاشوراء آمده :

وَ اجْعَلْ لَهُمْ مِنْ لَدُنْکَ عَلى‏ عَدُوِّکَ وَ عَدُوِّهِمْ سُلْطانا نَصِیرا.[44]

و از جانب خودت بدان سلطه و حکومتی مقتدرانه بر دشمنان ایشان ، عنایت فرما

و در دعایی که سفارش شده درقنوت نماز در روزهای جمعه بخوانیم آمده :

وَ حُفَّهُ بِمَلائِکَتِکَ وَ اَیِّدهُ بِرُوحِ القُدُسِ مِن عِندِکَ  وَ اسلُکهُ مِن بَینِ یَدَیهِ وَ مِن خَلفِه رَصَداً یَحفَظُونَهُ مِن کُلِّ سُوءٍ وَ اَبدِلهُ مِن بَعدِ خَوفِهِ اَمناً  [45]

از فرشتگانت نگاهبانانی بر او بگمار و از سوی خویش با" روح القدس" او را یاری و پشتیبانی فرما و دیده بانانی از پیش رو و پشت سر همراه وی گردان تا از هر بدی نگاهش دارند و ترس و هراس او را به امن و امان دگرگون ساز

4-      خشم خدا و آگاه ساختن مردم

مُحَمَّدِ بْنِ الْفَرَجِ قَالَ کَتَبَ إِلَیَّ أَبُو جَعْفَرٍ (علیه السلام ) إِذَا غَضِبَ اللَّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَى عَلَى خَلْقِهِ نَحَّانَا عَنْ جِوَارِهِمْ [46]

خشم خدا به جهت هشدار و آگاه ساختن مردم است تا قدر شناس باشند

زندگی حضرات معصومین ( علیهم السلام )  مملوّ از فراز و نشیب های گوناگون است که تماما به شهادت ختم گردیده آیا این جز عدم بصیرت و کوتاهی یاران بوده است

شیعیان در اول، خود را مدافع و دوستدار اهل بیت می پنداشتند اما در وقت عمل و یاری عده زیادی کوتاهی کرده و آن انوار الهی را با دشمن تنها گذاشته و بعد از شهادت آنها متوجه اشتباه خود می شدند هرچند دیگر سودی نداشته است .

خداوند خشم خود را در مورد غیبت امام دوازدهم به مردم گوشزد می کند که باید با صداقت کامل رو به حضرت آورده و تا آخرین نفس یاری کنید تا خداوند آن سفر کرده را برای دلهای تشنه مردم بفرستد .  

در ادعیه برای این موضوع در چند بعد بررسی شده است

قبل از هرچیز باید از لحاظ قلب و درون ، از این عدم یاری ناراحت شویم .در دعای ندبه می خوانیم :

عَزِیزٌ عَلَیَّ أَنْ أَبْکِیَکَ وَ یَخْذُلَکَ الْوَرَى [47]

بسی مشکل است بر من که بر دوری تو بگریم و مردم تو را واگذارند

و بعد، از خداوند می خواهیم که ما را در دوران ظهور حضرت قرار دهد .

در اعمال شب نیمه شعبان آمده است :

وَ ادْرِکْ بِنا ایَّامَهُ وَ ظُهُورَهُ وَ قِیامَهُ، وَ اجْعَلْنا مِنْ انْصارِهِ، وَ اقْرِنْ ثارَنا بِثارِهِ، وَ اکْتُبْنا فِی‏ اعْوانِهِ وَ خُلَصائِهِ[48]

خدایا ما را برسان به دورانش و ظهورش و قیامش و قرار بده ما را از یارانش و مقرون کن خونخواهی ما را به خونخواهیش و بنویس ما را از یاران و مخلصانش .

   در دعای افتتاح می خوانیم :                    

اللَّهُمَّ انَّا نَرْغَبُ الَیْکَ فِی دَوْلَةٍ کَرِیمَة[49]

بارالها واقعیت آن است که ما مشتاق دولت کریمه آن حضرت هستیم

در هر مبارزه قبل از هرچیزی باید هدف مشخص باشد در قیام حضرت و هدف از یاری در ادعیه خونخواهی و انتقام از قاتلین امام حسین ( علیه السلام ) بیان شده است

و جعلنا و ایاکم من الطالبین بثاره مع ولیه الامام المهدی من آل محمد (علیهم السّلام). [50]

و ما و شما را از انتقام  جویان خونش همراه با ولیش  امام و پیشوای هدایت شده از آل محمد قرار دهد

در مرحله بعد بیعت بستن با آن امام همام داریم که باید در هر روز تجدید گردد که لحظه ای غافل نگردیم

در آداب سرداب مطهر و کیفیت زیارت حجة آمده است :

حَتَّى أَلْقَاکَ وَ قَدْ وَفَیْتُ بِعَهْدِک [51]

تا تو را ملاقات کنم و به راستی وفادار عهد و پیمان تو هستم

  و در دعای عهد که یک منتظر هر روز صبح زمزمه می کند آمده :

إِنِّی أُجَدِّدُ لَهُ فِی صَبِیحَةِ یَوْمِی هَذَا وَ مَا عِشْتُ مِنْ أَیَّامِی عَهْدا وَ عَقْدا وَ بَیْعَةً لَهُ فِی عُنُقِی لا أَحُولُ عَنْهَا وَ لا أَزُولُ أَبَدا [52]

من‏ نو مى‏کنم براى آن جناب در این روز و در هر روز عهد و پیمان و بیعتى را در گردنم که هیچ گاه و به هیچ وجه از آن بر نخواهم گشت و هرگز آن را از بین نمی برم

و بر این امر از خداوند توفیق عمل طلب می کنیم که تا آخرین لحظه بمانیم

در دعای برای امام زمان ( عجل الله تعالی فرجه الشریف ) می خوانیم :

وَ قَوِّنَا عَلَى طَاعَتِهِ وَ ثَبِّتْنَا عَلَى مُشَایَعَتِه [53]

و نیرویمان ده براى فرمانبرداریش و پابرجایمان دار بر پیرویش

و در دعا برای غیبت آن امام ( عجل الله تعالی فرجه الشریف ) آمده است :

ثَبِّتْنِی عَلَى طَاعَةِ وَلِیِّ أَمْرِک [54]

 و ثابت قدم گردان بر بر اطاعت ولی امرک

و در خیلی از ادعیه از خداوند می خواهیم که ما را از یاوران و اصحاب حضرت قرار بده و این توفیق را نصیب ما بگردان

در دعای نیمه شعبان آمده است که :

وَ اجْعَلْنَا مِنْ أَنْصَارِهِ[55]

و ما را از انصارش قرار بده

و در دعا برای ظهور حضرت آمده است :

و تجعلنا من اصحابه و انصاره [56]

و ما را از اصحاب و یارانش قرار بده

در دعای معرفت آمده است که :

اجْعَلْنَا یَا رَبِّ مِنْ أَعْوَانِهِ وَ مُقَوِّیَةِ سُلْطَانِهِ وَ الْمُؤْتَمِرِینَ لِأَمْرِهِ وَ الرَّاضِینَ بِفِعْلِهِ وَ الْمُسَلِّمِینَ لِأَحْکَامِهِ[57]

ما را از یاران او و تقویت کنندگان حکومتش و فرمان بران دستورش و از آنانی که به کار آن حضرت خوشنود هستند و در برابر احکام و فرامین او تسلیمند قرار بده

 

 

و در دعای عهد می خوانیم :

اللهم اجعلنی من اَنْصارِهِ وَاَعْوانِهِ، وَاَتْباعِهِ وَشیعَتِهِ[58]

و قرار ده خدایا مرا نیز از یاران و کمک کاران و پیروان و شیعیانش

و در دعای مناسب با زمان غیبت این فراز آمده است :

واجعلنی من اعوان حجتک [59]

و مرا از یاران حجتت قرار بده

و در زیارت حضرت در سرداب مقدس آمده است

یا الهی من عدده و مدده و  انصاره [60]

ای خدای مرا از جمله لشکریان و در شمار یاران او قرار بده

و حتی بر این امر هم از خداوند نصرت و یاری می طلبیم

وَ انْصُرْ بِهِ أَوْلِیَاءَکَ وَ أَوْلِیَاءَهُ وَ شِیعَتَهُ وَ أَنْصَارَهُ وَ اجْعَلْنَا مِنْهُمُ [61]

یارى کن بوسیله او دوستان خودت و دوستان او و شیعیان و یاورانش را و ما را نیز از آنان قرار ده.

و از خداوند می خواهیم که ما را بر این توفیق استمرار داده و کسی را بر ما جایگزین نکند :

وَ لا تَسْتَبْدِلْ بِنَا غَیْرَنَا [62]

و کسی را در این افتخار، جایگزین ما مکن.

نتیجه

با توجه به ادعیه رسیده برای عللی که برای غیبت امام زمان ( عجل الله تعالی فرجه الشریف ) بیان شده؛ می شود مواردی را پیدا کردکه عبارتند از :

1-      راز غیبت مشخص نیست و فقط خدا می داند

2-      خداوند نمی خواهد امام در میان قوم ستمگر باشد

3-      بیم و ترس از کشته شدن

4-      خشم خدا و آگاه ساختن مردم

منابع و معاخذ

ü       شیخ کلینى ، الکافی ،  ناشر: اسلامیه ، 1362 ش ، تهران ، چاپ دوم  ، 5 ج

ü       شیخ صدوق ، علل الشرائع ، ناشر: داوری ، 2ج

ü       شیخ صدوق ، کمال الدین ، ترجمه منصور پهلوان  ، 1380 ش ، قم ، ناشر: دار الحدیث ، چاپ اول ،  2ج

ü       شیخ طوسى‏ ، مصباح المتهجد  ، 1411 ق ، بیروت‏ ،  چاپ : مؤسسة فقه الشیعة، چاپ اول‏ ، 1 ج

ü       علامه مجلسى ، بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار ، ناشر: اسلامیه ، تهران ، 42ج

ü       سید بن طاوس‏ ، الإقبال بالأعمال الحسنة فیما یعمل مرة فی السنة ،1376 ش،   انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى‏ ، چاپ دوم‏ ، 3 ج

ü       سید بن طاوس‏ ، جمال‏الأسبوع‏بکمال‏العمل‏المشروع ، چاپ : انتشارات رضى، قم‏ ، 1 ج

ü       سید بن طاوس‏ ، مهج الدعوات‏ ، چاپ : انتشارات دار الذخائر، قم‏ ، چاپ  اول‏ ،1ج

ü       نعمانی ، غیبت نعمانى- ترجمه محمد جواد غفارى ، 1376 ش  ،  تهران ، نشر صدوق ، نوبت چاپ: دوم ،1ج

ü       کفعمى ، ابراهیم ‏ ، البلد الأمین‏ ، 1 ج

ü       کفعمى‏  ، ابراهیم ، جنةالأمان‏الواقیةوجنةالإیمان‏الباقیة ،1405 ق ،  انتشارات رضى (زاهدى)، قم‏  ،  چاپ دوم‏ ، 1ج

ü       حاج شیخ عباس قمى‏  ، مفاتیح الجنان‏  ، انتشارات أسوه

ü       میرزا ابو الفضل تهرانى‏ ، شفاء الصدور فی شرح زیارة العاشور،1376 ش‏ ،  انتشارات مرتضوى ، چاپ  اول‏

ü       على دوانى ، مهدى موعود- ترجمه جلد سیزدهم بحار ، ناشر: دار الکتب الاسلامی ، تعداد جلد: 1

ü       مجتهدی سیستانی ، سید مرتضی ، صحیفه  مهدیه ، ترجمه موسسه اسلامی ترجمه ، نشر الماس ، چاپ دوازدهم ، 1ج

 

[1] - در سوره انشقاق آیه 19

[2] - شیخ صدوق ، علل‏الشرائع ،  ج : 1 ص : 245

[3] - شیخ صدوق ، علل‏الشرائع ج : 1 ص : 244

[4] - شیخ کلینى ، الکافی ج : 1 ص : 343

[5] - شیخ صدوق ، کمال الدین ، ج : 2 ص : 346

[6] - على دوانى ، مهدى موعود-ترجمه جلد سیزدهم بحار، متن، ص:843

[7] - غیبت نعمانى-ترجمه غفارى، ص: 237

[8] - علامه مجلسى ، بحارالأنوار ج : 52 ص : 92

[9] - الکافی ج : 1 ص : 342

[10] -  علامه مجلسى ، بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، ج‏52، ص: 97

[11] -   شیخ صدوق ، کمال‏الدین ج : 1 ص : 288

[12] - شیخ صدوق ، کمال‏الدین ج : 1 ص : 288

[13] - مجتهدی سیستانی ، سید مرتضی ، صحیفه  مهدیه ، ص 355

[14] - مجتهدی سیستانی ، سید مرتضی ، صحیفه  مهدیه ، ص 402

[15] - کفعمى ، ابراهیم ‏ ،  البلدالأمین‏والدرع‏الحصین ص :  19

[16] - کفعمى ، ابراهیم ‏ ، جنةالأمان‏الواقیةوجنةالإیمان‏الباقیة ص :  551

17- شیخ عباس قمى‏ ، مفاتیح‏الجنان ص :  540

[18] - شیخ عباس قمى‏ ، مفاتیح‏الجنان ص :  540

19- شیخ عباس قمى‏  ، مفاتیح‏الجنان ص :  509

20- شیخ عباس قمى‏  ، مفاتیح‏الجنان ص :  589

21سید بن طاوس‏ ،  الإقبال‏بالأعمال‏الحسنةفیمایعمل‏مرةفی‏السنةج:1 ص:127     

[22] - ابراهیم کفعمى‏ ، جنةالأمان‏الواقیةوجنةالإیمان‏الباقیة ص :  176

[23] -  شیخ عباس قمى‏  ، مفاتیح‏الجنان ص :  195

[24] - مجتهدی سیستانی ، سید مرتضی ، صحیفه  مهدیه ، ص 313

[25] - شیخ عباس قمى‏  ، مفاتیح‏الجنان ص :  53

[26] - کفعمى ، ابراهیم ،  البلدالأمین‏والدرع‏الحصین ص :  195

[27] - جمال‏الأسبوع‏بکمال‏العمل‏المشروع ص :  414

 

[28] - شیخ صدوق ، علل‏الشرائع ج : 1 ص : 244

[29] - سید بن طاوس‏ ، الإقبال‏بالأعمال‏الحسنةفیمایعمل‏مرةفی‏السنة ج : 1  ص :  310

[30] - على دوانى ، مهدى موعود-ترجمه جلد سیزدهم بحار، متن، ص:843

[31] - غیبت نعمانى-ترجمه غفارى، ص: 237

[32] - شیخ عباس قمى‏  ، مفاتیح‏الجنان ص :  528

[33] - سید بن طاوس‏ ، جمال‏الأسبوع‏بکمال‏العمل‏المشروع ص :  37

[34] - شیخ عباس قمى‏  ، مفاتیح‏الجنان ص :  530

[35] - کفعمى ، ابراهیم ،  البلدالأمین‏والدرع‏الحصین ص :  195

[36] - مجتهدی سیستانی ، سید مرتضی ، صحیفه مهدیه ، ص 402

[37] - سید بن طاوس‏ ، جمال‏الأسبوع‏بکمال‏العمل‏المشروع ص :  493

[38] - ابراهیم کفعمى‏ ، جنةالأمان‏الواقیةوجنةالإیمان‏الباقیة ص :  547

[39] -   سید بن طاوس‏ ، جمال‏الأسبوع‏بکمال‏العمل‏المشروع ص :  513

[40] - شیخ عباس قمى‏  ،  مفاتیح‏الجنان ص :  527

[41] -  کفعمى ، ابراهیم ،  البلدالأمین‏والدرع‏الحصین ص :  83

[42] - سید بن طاوس‏ ،  مهج‏الدعوات‏ومنهج‏العبادات ص :  66

[43] - کفعمى ، ابراهیم ،  البلدالأمین‏والدرع‏الحصین ص :  14

[44] -  شیخ طوسى‏ ، مصباح‏المتهجد ص :  783

[45] - جمال‏الأسبوع‏بکمال‏العمل‏المشروع ص :  414

[46] - شیخ کلینى ، الکافی ج : 1 ص : 343

[47] - شیخ عباس قمى‏  ،  مفاتیح‏الجنان ص :  536

[48] - سید بن طاوس‏  ،  الإقبال‏بالأعمال‏الحسنةفیمایعمل‏مرةفی‏السنة ج : 3  ص :  331

[49] -  سید بن طاوس‏ ،  الإقبال‏بالأعمال‏الحسنةفیمایعمل‏مرةفی‏السنة ج : 1  ص :  127

[50] -  میرزا ابو الفضل تهرانى‏ ،  شفاءالصدور ص :  27

[51] - شیخ عباس قمى‏  ،  مفاتیح‏الجنان ص :  525

[52] - کفعمى ، ابراهیم ،  البلدالأمین‏والدرع‏الحصین ص :  82

[53] -کفعمى ، ابراهیم ،  البلدالأمین‏والدرع‏الحصین ص :  82

[54] - سید بن طاوس‏  ،  جمال‏الأسبوع‏بکمال‏العمل‏المشروع ص :  522

[55] -  سید بن طاوس‏ ،  الإقبال‏بالأعمال‏الحسنةفیمایعمل‏مرةفی‏السنةج:3ص:330

[56] - مجتهدی سیستانی ، سید مرتضی ، صحیفه مهدیه ،  ص 200

[57] - شیخ عباس قمى‏  ،  مفاتیح‏الجنان ص :  591

[58] - مجتهدی سیستانی ، سید مرتضی ، صحیفه مهدیه،  ص 332

[59] - مجتهدی سیستانی ، سید مرتضی ، صحیفه مهدیه،  صحیفه  مهدیه ، ص 366

[60] - مجتهدی سیستانی ، سید مرتضی ، صحیفه مهدیه،  صحیفه  مهدیه ، ص 622

[61] -   شیخ طوسى‏،  مصباح‏المتهجد ص :  405

[62] -   کفعمى ، ابراهیم ،  البلدالأمین‏والدرع‏الحصین ص :  82     

 



نظرات:

نام:
پست الکترونیکی:
متن یادداشت :
کد امنیتی :