wait لطفا صبر کنید

صفحه اصلی » مجله شماره 20 » مقالات
بازدید: 2719
0/0 (1)
سیستم قضایی در حکومت امام زمان
 

بسم الله الرحمن الرحیم

محمد علی فلاح

مقدمه

یکی از شئون حکومت اسلامی و حاکم اسلامی، منصب قضاوت است. به این معنا که حاکم اسلامی با نصب قضاتی در سراسر مملکت اسلامی، به امر قضاوت خواهند پرداخت.

امام زمان(علیه السلام) نیز از این قاعده مستثنی نخواهند بود و پس از تشکیل حکومت اسلامی، منصب قضا را خواهند داشت؛ چرا که امروزه مستضعفین عالم بر اثر ظلمهای بی شمار ظالمان در سراسر گیتی به ستوه آمده‌اند. لذا تمام مظلومین عالم با هر دین و مذهب و گرایشی، منتظر یک منجی عادل هستند که بیاید و ریشه ظلم را در عالم برچیند. اتفاقاً بر قراری عدل و قسط در سراسر عالم، یکی از برنامه‌های اساسی حضرت مهدی(علیه السلام) پس از بر قراری حکومت اسلامی خواهد بود.

در این زمینه روایات صحیح فراوانی از معصومین(علیه السلام) صادر شده که فوق حد تواتر می‌باشند؛ لذا اصلاً احتیاج به بررسی سندی ندارند.

«انه یملأ الارض قسطاً و عدلاً کما ملئت جوراً و ظلماً» [1]

بخش اول: اصلاحات قضائی امام زمان(علیه السلام)

سیستم قضایی که امروزه اعمال می‌شود. به این­صورت که با طرح دعوی در محکمه و ارائه شهود حکم می‌شود چنانکه این شیوه در زمان معصومین: هم اعمال می‌شده است. برای برقراری عدالت، مکفی نیست و این روش نواقصی دارد.

امام زمان(علیه السلام) برای برقراری عدالت قیام می‌کنند و می‌خواهند عدالت حقیقی اسلام را در جهان پیاده کنند؛ لذا با این سیستم قضایی که امروزه در عالم حاکم است رسیدن به هدف مذکور ممکن نیست. بنابراین امام زمان(علیه السلام)در حکومت اسلامی خود دست به یک اصلاحات قضایی خواهند زد و با این اصلاحات قضایی، نواقصی که در آیین دادرسی وجود داشته از بین خواهد رفت. در نتیجه عدالتی که تمام مظلومین عالم منتظر آن هستند، به دست امام مهدی (علیه السلام)بر پا خواهد شد.

 ما در این تحقیق با استفاده از روایات معصومین : به اهمّ این اصلاحات قضایی ،در طی چند فصل خواهیم پرداخت.

فصل اول: برکناری مهره‌های فاسد از دستگاه قضایی

یکی از اساسی ترین مشکلاتی که امروزه در سیستمهای قضایی دنیا وجود دارد، نفوذ مهره‌های فاسد و قضات بی تقوایی است که داخل دستگاه‌های قضائی شده و با ملاحظات شخصی و ایجاد روابط، حق را پایمال نموده و به داد مظلوم نمی‌رسند. و این معضل موجب احساس امنیت از طرف مجرمین می باشد؛ لذا حضرت مهدی(علیه السلام) دستگاه قضائی را از مهره‌های فاسد پاک سازی خواهند نمود.

روایت: و قال ابن میثم رحمه الله: قد جاء فی بعض خطبه‌(علیه السلام) (امیرالمؤمنین (علیه السلام)) ما یجری مجری الشرح لهذا الوعد ؛قال(علیه السلام): «اعلموا علماً یقیناً أن الذی یستقبل قائمنا من امر جاهلیتکم و ذلک أنّ الامة کلّها یومئذ جاهلیة الّا من رحم الله فلا تعجلوا فیعجل الخوف بکم، و اعلموا‌ أن الرفق یمن و الأناة راحة و بقاء، و الامام اعلم بما ینکر ویعرف، لینزعن عنکم قضاة السوء و لیقبضن عنکم المراضین و لیعزلنّ عنکم امراء الجور و لیطهرن الارض من کل غاش و لیعلمنّ بالعدل و لیقومنّ فیکم بالقسطاص المستقیم» [2]

بررسی سند: ، این روایت هم در بحار و هم در کتب دیگری مذکور بود که همگی از نهج البلاغه نقل نموده اند ولی در عین داشتن متن خوب، متأسفانه سند ندارد.

فصل دوم: مبارزه با رشوه خواری

یکی دیگر از مشکلاتی که امروزه در دستگاه‌های قضائیی در سراسر دنیا وجود دارد و مانع برقراری عدالت می‌شود، اخذ رشوه از سوی بعضی از قضات است. که با اخذ رشوه حق را پایمال نموده و به نفع ظالم حکم می‌کنند. این امر در روایات به شدت نهی شده است.

روایت: اقول: وجدت بخط الشیخ محمد بن علی الجباعی رحمه الله نقلاً  من خط الشهید قدس الله روحه عن یوسف بن جابر عن ابی جعفر الباقر(علیه السلام) قال: «لعن رسول الله(صلی الله علیه وآله) من نظر الی فرج امرأة لا تحل له و رجلاً خان اخاه فی امرأته و رجلاً احتاج الناس الیه لیفقّههم فسألهم الرشوه»

مصدر : بحار النوار جلد 100 ص 54 حدیث 28

بررسی سند، اگر چه روایت و جاده است اما چون متن خوبی دارد و با احادیث صحیح سازگار است لذا معتبر است. لذا یکی از مهم ترین اصلاحات قضائی حضرت مهدی(علیه السلام) مبارزه با رشوه خواری است.

روایت: وجدتُ فی کتاب الملاحم للبطائنی عن ابی بصیر عن ابی عبد الله(علیه السلام) قال:

قال : الله اجلّ و اکرم و اعظم من ان یترک الارض بلا إمام عادل قال: قلت له: جعلت فداک فأخبرنی بما استریح الیه، قال: یا ابا محمد لیس یری اُمه محمد(صلی الله علیه وآله) فرجاً ابدأ مادام لولد بنی فلان ملک حتی ینقرض ملکهم، فاذا انقرض ملکهم، اتاح الله لاُمّة محمد(صلی الله علیه وآله) برجل منا اهل البیت، یشیر بالتقی، و یعمل بالهدی و لا یأخذ فی حکمه الرشاء».

مصدر: بحار الانوار ، جلد 52، ص 269 حدیث 158.

بررسی سند

این روایت هم مانند روایت قبلی وجاده است اما از قرائن اعتبار روایت ثابت می‌شود و آن قرائن اینکه از مقام عصمت و امامت، مخصوصاً امام معصومی که می‌خواهد عدالت را در عالم بر قرار کند. به دور است که در قضاوت ، رشوه بگیرد.

فصل سوم: امام زمان(علیه السلام) منتظر طرح دعوای از سوی مظلوم نخواهند بود.

یکی دیگر از مشکلاتی که در دستگاه‌های قضائی وجود دارد، این است که قاضی در صورتی حکم صادر می‌کند که مظلوم به دادگاه طرح دعوا کنند و بر مدعای خود شاهد اقامه کنند، سپس قاضی حکم می‌کند مشکل این شیوه این است که چه بسا مظلوم از ترس ظالم و مجرم که حق او را ضایع کرده به دادگاه شکایت نکند و از استیفاء حق خود صرف نظر کند.

اما آئین دادرسی حضرت مهدی(علیه السلام) این­گونه نخواهد بود، ایشان منتظر نمی‌مانند تا اینکه کسی به دادگاه مراجعه کند. بلکه هر موقع احساس کنند کسی مجرم است او را به سزای عملش می‌رسانند.

روایت:

ابن عقده، عن علی بن الحسن الیتملی عن ابیه، عن الحسن بن علی بن یوسف و محمد بن علی عن سعد ان بن مسلم عن بعض رجاله، عن ابی عبدالله(علیه السلام) انه قال:

«بینا الرجل علی رأس القائم(علیه السلام)‌یأمرو ینهاه اذ قال: أدیروه فیدیرونه إلی قدامه فیأمر بضرب عنقه ، فلا یبقی فی الخافقین شیء الّا خافه»

مصادر: 1- 2- بحار جلد 52 ص 355 – بحار 50 ص 264 -3- غیبت نعمانی ص 239 – باب 13 – ح 33.

بررسی سند:

1-‌‌ ابن عقده : ایشان احمدبن محمد بن سعید می‌باشند: نجاشی: «هذا رجل جلیل فی الاصحاب الحدیث مشهور بالحفظ ... کان کوفیاً زیدیاً جارودیاً علی ذلک حتی مات و ذکره اصحابنا لا ختلاطه بهم و مداخلته ایاهم و عظم محله و ثقته و امانته»

2-‌ علی بن الحسن الیتملی: ایشان همان علی بن الحسن بن فضائل است. نجاشی فرموده: کان فقیه اصحابنا بالکوفه و وجههم و ثقتهم و عارفهم بالحدیث و المسموع قوله...»

3-‌‌ ابیه: ایشان حسن بن علی است. کشی فرموده: «کان الحسن بن علی فطحیاً یقول بامامة عبدالله بن جعفر» طوسی فرموده: «کان جلیل القدرعظیم المترله زاهداً و رعاً ثقة فی الحدیث»

4-‌ حسن بن علی بن یوسف: ایشان حسن بن علی بقاح است. نجاشی: «کوفی ثقة مشهور صحیح الحدیث»

5-‌ سعدان بن مسلم: گرچه توثیق خاصی ندارد ولی از رجال کامل الزیارات می‌باشد در نتیجه ثقه هستند.

نتیجه:

با توجه به اینکه تمام روایت این حدیث ثقه هستند بنابراین روایت صحیح می‌باشد.

فصل چهارم: امام زمان(علیه السلام) در قضاوت احتیاج به شاهد ندارند.

سیستم قضائی عالم بر پایه شواهد و بینات استوار است. یعنی شاکی و مدعی باید بر ادعای خود شاهد اقامه کند و قاضی هم بر اساس شواهد و بینات حکم صادر می‌کند. این سیستم حتی در زمان معصومین (علیهما السلام) هم اجراء می‌شده است، چنانکه پیامبر گرامی(صلی الله علیه وآله) می‌فرمایند:

روایت: علی بن ابراهیم عن ابیه، عن ابی عمیر، عن سعد و هشام بن الحکم عن ابی عبدالله علیه السلام قال:

«قال رسول الله(صلی الله علیه وآله) : انما أقضی بینکم بالبینات و الایمان و بعضکم الحسن بحجته من بعض»

مصادر:

1.‌ تهذیب جلد 6 ص 188 حدیث 552

2.‌‌ فروع کافی جلد 5،‌باب ان القضاء بالبینات و الایمان حدیث یک

بررسی سند

نجاشی در مورد علی ابن ابراهیم گفته: ثقة فی الحدیث. و در مورد پدرش ابراهیم بن هاشم گفته:

«کان من صالحی هذه الطائفة و ثقاتهم‌» - ابن ابی عمیر هم که از اصحاب اجماع است لذا خود و مشایخش تا معصوم(علیه السلام)‌احتیاج به بررسی ندارد. لذا حدیث از حیث سند صحیح اعلائی است. اما آنچه که از روایات استفاده می‌شود این است که روش دادرسی امام زمان (علیه السلام) سیستم جدید خواهد بود. چنانکه در روایات به این معنا اشاره شده است.

روایت: ابن عقده ، عن احمد بن یوسف، عن ابن مهران عن ابن البطائنی عن ابیه و وهیب عن ابی بصیر، عن ابی جعفر علیه السلام أنه قال:

«... و قال علیه السلام: یقوم بامر جدیدو کتاب جدید و سنة جدیدة و قضاء جدید علی العرب شدید...»

مصدر: بحار الانوار جلد 52 ص230 حدیث 96.

بررسی سند:

1.‌ ابن عقده: ایشان احمد بن محمد بن سعید است. نجاشی «... کان کوفیاً زیدیاً جارودیاً علی ذلک حتی مات و ذکره اصحابنا لاختلاطه بهم و مداخلته ایاهم و عظم محله و ثقته و امانته».

2.‌ احمد بن یوسف: ایشان احمد بن یوسف بن یعقوب جعفی است. توثیق  خاصی ندارد. ولی یکی از مشایخش محمد بن اسماعیل الزعفرانی است که در مورد او گفته شده : «روی عنه الثقات » لذا ثقه می‌باشد.

3.‌ ابن مهران: توثیق نشده است. 4-‌ ابن بطائنی: علی بن ابی حمزه بطائنی و رئیس الواقفه است

نتیجه: با توجه به وجود شخص مجهول در سند روایت، لذا روایت ضعیف است.

از آنجایی که سیستم قضایی امروزه عالم که بر اساس شواهد استوار است، دارای مشکلاتی است  و ممکن است مجرم با تبانی ، شواهد دروغین اقامه کند لذا حضرت سیستم قضائی خود را تغییر خواهند داد و روش جدیدی را اتخاذ خواهند کرد، چنانچه در روایت گذشته بیان شد که حضرت شیوة قضایی جدیدی خواهند داشت اما به طور صریح در روایت گذشته بیان نشده بود که این روش جدید چگونه  خواهد بود. در روایات دیگر تصریح شده  که این روش جدید چگونه خواهد بود.

امام زمان(علیه السلام) مانند حضرت داود (علیه السلام) و سلیمان (علیه السلام) حکم خواهند کرد.

سیستم جدید دادرسی امام زمان (علیه السلام) در روایات به سیستم قضایی حضرت داود و سلیمان (علیه السلام)  تشبیه شده است. به این معنا روایات متعددی وارد شده است.

روایت:

احمد بن محمد، عن ابن سنان، عن أبان قال: سمعت اباعبدالله(علیه السلام) یقول:

«لا یذهب الدنیا حتی یخرج رجل منی یحکم بحکومة آل دواد لا یسأل عن بینة یعطی کل نفس حکمها»

مصادر: 1-‌ بحار الانوار جلد 52 ص320

2-‌‌کافی جلد 1 ص 397

3-‌  بصائر الدرجات ص 278.

بررسی سند روایت:

1.‌‌احمد بن محمد: ایشان احمد بن محمد بن ابی نصر بزنطی است چون یکی از مشایخش ابن سنان است. طوسی در مورد او فرموده: «کوفی، ثقة» - نجاشی فرموده : «کان عظیم النزله عندهما» امام رضا (علیه السلام)  و امام جواد (علیه السلام)

2-‌ ابن سنان: منظور عبدالله بن سنان است چون مرحوم خوئی فرموده: «فما کان فی هذه الروایات عن الباقر‌علیه السلام، او عن الصادق (علیه السلام) او کان من فی طبقتهما فالمراد به عبدالله بن سنان »معجم ج 22 ص 190 عبدالله بن سنان هم مشترک است  و ایشان عبدالله بن سنان طریف است چون یکی از مشایخش ابان بن تغلب است. نجاشی فرموده است: «کوفی ، ثقه» و طوسی فرموده: «ثقه»

3-‌ ابان: ظاهراً ایشان ابان بن تغلب است. چون از امام صادق (علیه السلام) نقل می‌کند و یکی از شاگردان او ابن سنان است. طوسی فرموده: «ثقة، جلیل القدر، عظیم المنزله فی اصحابنا»

نتیجه:

این روایت صحیح اعلائی است. چون همه روات آن ثقه هستند و واسطه‌ها تا معصوم(علیه السلام) خیلی کم است لذا روایت صحیح اعلائی می‌شود.

شیوه حضرت داود علیه السلام در قضاوت چگونه بوده است؟

تا اینجا ثابت شد که امام زمان (علیه السلام) مانند حضرت  داوود (علیه السلام) حکم خواهند نمود. حال سؤال پیش می‌آید که آیین دادرسی حضرت داوود چگونه بوده است؟

آنچه که از روایات استفاده می‌شود حضرت داوود (علیه السلام)  در مواردی طبق علم نبوت حکم می­کردند و بر اساس شواهد و بینات حکم نمی‌ کردند.

روایت: عنه (الحسین بن سعید) عن فضالة بن ایوب، عن ابان بن عثمان، عمن اخبره عن ابی عبدالله(علیه السلام) قال: «فی کتاب علی(علیه السلام) انّ نبیاً من الانبیاء شکا إلی ربه القضا فقال: کیف اقضی بما لم تر عینی و لم تسمع أذنی؟ فقال: اقض بینهم بالبینات و اضفهم إلی اسمی یحلفون به، و قال: ان داود (علیه السلام) قال: یا رب، أرنی الحق کما هو عندک حتی أقضی به، فقال: انک لا تطیق ذلک، فالّح علی ربّه حتی فعل ، فجاء ه رجل یستعدی علی رجل، فقال: إن هذا اخذ مالی، فاوحی الله تعالی الی داوود (علیه السلام) أن هذا المستعددی قتل أبا هذا و اخذ ماله، فامر داود (علیه السلام) بالمستعدی فقتل و اخذ ماله فدفعه إلی المستعدی علیه، قال : فعجب الناس و تحدثوا، حتی بلغ داود (علیه السلام) و دخل علیه من ذلک ما کرده، فدعا ربه ان یرفع ذلک ففعل، ثم اوحی الله تعالی الیه ان أحکم بینهم بالبینات و اضفهم الی اسمی یحلفون به..»

مصادر: 1.‌ تهذیب جلد 6، ص 188، حدیث  551

2.‌ فروع کافی باب کیفیة الحکم و القضاء حدیث 3

بررسی سند:

1.‌حسین بن سعید:‌ایشان حسین بن سعید بن حماد اهوازی است . به دلیل اینکه یکی از مشایخ اهوازی، فضالة بن ایوب است. طوسی : «ثقة»

2.‌ فضالة بن ایوب: در ترجمه ایشان نجاشی فرموده: «کان ثقة فی حدیثه مستقیماً فی دینه»

3-‌‌ ابان بن عثمان: ایشان از اصحاب اجماع است. از ثقات و اجلاء است و وساطه او تا امام معصوم (علیه السلام) همگی ثقه می‌باشند و نیاز به بررسی سندی ندارد.

نتیجه:

با توجه به اینکه تمام رجال این حدیث ثقه بودند لذا روایت صحیح می‌باشد.

 

 فصل پنجم: به امام زمان علیه السلام در قضاوت الهام می‌شود.

تا اینجا به اثبات رسید که امام زمان (علیه السلام) بر خلاف آیین دادرسی معمول دنیا بر اساس گفته شاهد حکم نخواهند کرد و اصلاً به شاهد احتیاج ندارند. حال این سؤال پیش می‌آید که حضرت بر چه اساسی حکم خواهند کرد؟ در روایت جواب داده شده که در قضاوت به ایشان الهام خواهد شد.

روایت : روی عبدالله بن عجلان عن ابی عبدالله(علیه السلام) قال:‌

«اذا قائم آل محمد(صلی الله علیه وآله) حکم بین الناس بحکم داود لا یحتاج الی بینة، یلهمه الله تعالی فیحکم بعلمه، و یخبر کل قوم بما استبطنوه و یعرف ولیه من عدوه بالتوسم قال الله سبحانه:‌

«ان فی ذلک لآیات للمتوسمین و انها لبسبیل مقیم».

مصادر: 1.‌ بحار الانوار جلد 52 ص 339

2.‌ ارشاد مفید جلد 2 ص 361 حدیث 11

بررسی سند:

1.‌ عبدالله بن عجلان: مرحوم خوئی پس از ذکر روایتی می‌فرمایند: «اقوال: الروایة الاخیرة نزل علی صحة ما ذکره ابن شهر آشوب من ان عبدالله بن عجلان کان من خواص اصحاب الصادق (علیه السلام) » لذا ثقه هستند.

بخش دوم: محل قضاوت امام زمان(علیه السلام) کجاست؟

در بخش پایانی به محل قضاوت امام زمان (علیه السلام) اشاره می‌کنیم. آنچه که از روایات مفضل بن عمر از امام صادق (علیه السلام) به دست می‌آید پایتخت حکومت امام زمان (علیه السلام) شهر کوفه است و محل قضاوت آن حضرت در مسجد جامع کوفه خواهد بود.

روایت : اقولا: روی فی بعض مؤلفات اصحابنا، عن الحسین بن حمران، عن محمد بن اسماعیل و علی بن عبدالله الحسنی، عن ابی شعیب و محمد بن نصیر، عن عمر بن الفرات، عن محمد بن المفضل عن مفضل بن عمر قال: «سألت سید الصادق(علیه السلام) ... قلت: یا سیدی فیان تکون دار المهدی و مجتمع المومنین؟ قال ع: دار ملکه الکوفه و مجلس حکمه جامعها...»

مصدر: بحار الانوار جلد 53 ص11

بررسی سند:

1. حسین بن حمران: نجاشی فرموده: «کان فاسد المذهب» ابن غضائری فرموده: «کذاب فاسد المذهب»

2.‌ مفضل بن عمر: نجاشی فرموده است: «فاسد المذهب، مضطرب الروایه»

نتیجه : با توجه به وجود ضعفا در سند روایت، این روایت از حیث سند ضعیف است.



[1] - بحارالانوار جلد44 ص18 ج7.

[2] بحار الانوار جلد 51 ص120

 

 



نظرات:

نام:
پست الکترونیکی:
متن یادداشت :
کد امنیتی :