wait لطفا صبر کنید

صفحه اصلی » مجله شماره 22 » مقالات
بازدید: 4371
0/0 (0)
روزه در ادیان ابراهیمی
 

بسمه تعالی

توسلی‌ خواه

روزه به معنای کلی آن یعنی امتناع از خوردن و آشامیدن یا محدود کردن مقدار و یا تعداد دفعات آن،به عنوان یکی از آداب و اعمال دینی در ادیان مرسوم است و اختصاص به دین اسلام ندارد؛واین رسم که زمان معینی از سال به روزه‌داری اختصاص داده شود در دین‌ها رایج است (فرهنگ ادیان جهان، ص344)

در این نوشتار، قصد داریم مختصری به این سنت دینی در ادیان ابراهیمی بپردازیم.

روزه در یهودیت:

روزه در زبان عبری به (تعنیت taanit) مشهور است. یهودیان دو نوع روزه دارند: واجب و مستحب. روزه‌های واجب در آیین یهود شش روز است و برخلاف اسلام در یک ماه جمع نیستند، در دین یهود دختران از سن 12 سالگی و پسران در 13 سالگی موظف به گرفتن روزه می‌شوند و بیماران و زنان باردار و شیرده از روزه گرفتن معاف هستند.

روزه‌های واجب:

1. یوم کیپور: دهم ماه تیشری روزی است که خداوند به عنوان روزه کفاره اعلام کرده است. در این روز تمام یهودیان، حتی کسانی که اعتقاد دینی ضعیف‌تری دارند به کنیسه می‌روند و از غروب روز قبل تا شامگاه روز کیپور (25 ساعت) روزه می‌گیرند: عبادت و استغفار می‌کنند و متون دینی می‌خوانند. در این روز، کار و هرگونه فعالیت دنیایی حرام است.

2. روز نهم ماه آو (AV): سالروز خرابی معبد و آوارگی یهودیان است؛‌ از غروب روز قبل تا شامگاه آن روز، روزه می‌گیرند و کار نمی‌کنند و عبادت می‌کنند.

لازم به ذکر است که تنها این دو روزه هستند که 25 ساعت طول می‌کشند و و بقیه روزه‌ها از طلوع تا غروب خورشید است و علاوه بر امساک از خوردن و آشامیدن که در همة روزه‌ها رعایت می‌شود،‌ از شست‌وشو (به استثنای انگشتان)، آرایش، عطر زدن، هرگونه رابطه زناشویی و پوشیدن کفش چرمی پرهیز می‌کنند.

3. هفدهم ماه تموز: به یاد شکسته شدن مقاومت اورشلیم پس از سه سال مقاومت.

از هفدهم تموز تا نهم آو (مدت سه هفته) ایام سوگواری یهود است که عروسی و جشن در آن حرام است و گوشت مصرف نمی‌کنند.

4. روزه گِدَلیا  (Tzom Gdaliah): سوم تیشری است که دست‌نشاندة بابل برای حکومت یهودا، در قرن 6 ق م ترور شد و پس از آن یهودیان رو به اضحلال رفتند.

5. روز دهم طبت یا (طوت Tevet): به مناسبت محاصره 3 ساله اورشلیم به دست سپاه نبوکد نصر.

6. روزه استر: در روز سیزدهم ادار (Adar) به یاد وقایع پوریم که در کتاب استر ضبط شده است.

البته روزه آدینه پسح هم از واجبات است که اول زادهای پسر یهودی باید روز قبل از عید پسح را روزه بگیرند با شرایطی می‌توان آن را شکست.

روزه‌های مستحب

1. روزه توبه: در هر روز (به جز شنبه‌ها) خصوصاً دوشنبه‌ و پنج‌شنبه‌ها و اول هر ماه.

2. روزة‌ عروس و داماد در روز عروسی

3. کسی که خواب بدی دیده است و یا برای کفاره گناهان و رفع مصیبت روزه می‌‌گیرد.

4. در سالروز درگذشت والدین و یا علمای بزرگ دینی.

5. روزه دسته جمعی که رهبر قوم تصمیم می‌گیرد؛ مثل روزه‌ باران، وقوع بلایای طبیعی و اتفاقات ناراحت کننده.

روزه در یهودیت، فلسفه و عللی دارد که می‌‌توان با استفاده از کتاب مقدس آن را بدین­گونه بیان نمود:

1. موجب قبولی حاجات و دعا

به عنوان مثال در آیات آمده است: داوود به خدا التماس کرد که بچه را زنده نگاه دارد و به این منظور روزه گرفت و به اتاق خود رفته، تمام شب را روی زمین دراز کشید. (دوم سموئیل 16:12)

2. بیانگر عزای قوم:

داوود و افرادش برای شائول و پسرش یوناتان و قوم خداوند و به خاطر سربازان شهید اسرائیلی،‌ تمام روز، روزه گرفته، گریه کردند و به سوگواری پرداختند. (دوم سموئیل 12:1)

3. روزه موجب توجه به هم­نوعان:

روزه‌‌ای که من می‌پسندم، این است که زنجیره‌ای از ظلم را پاره کنید و یوغ ستم را بشکنید و مظلومان را آزاد کنید. خوراکتان را با گرسنگان تقسیم کنید. فقیران بی‌کس را به خانه خود بیاورید و اشخاص برهنه را لباس بپوشانید و از کمک به بستگان دریغ نکنید (اشعیاء 58: 1ـ‌7)

بطور کلی می‌توان ماهیت وجود هر روزه را توبه، بازگشت و توجه به خداوند دانست.

روزه در مسیحیت

یکی از اعمال عبادی که مسیحیت به آن توجه داشته، روزه است. دوره‌ای که مسییحیان در آن روزه می‌گیرند «لِنت» Lent نامیده می‌شود. آنان در این دوره به توبه نیز روی می‌آورند. طول لنت در قرن چهارم چهل روز تعیین شد، و برای استقبال از عید پاک است. مسیحیان علاوه بر روزه عملی به نام «پرهیز» Abstinece دارند.

انواع روزه

1. روزه بزرگ: روزه ایام لنت که مدت آن چهل روز است و از چهارشنبه خاکستر (هفتمین چهارشنبه قبل از عید پاک) آغاز و با عید پاک پایان می‌یابد. عید پاک به مناسبت قیام عیسی از قبر گرامی، داشته می‌شود.

2. روزه توبه: برای توبه از برخی گناهان، احکامی به شکل روزه یا امساک از برخی غذاها مقرر می‌شود.

3. روزه تنبیهی: در برخی کلیساها از روزه به عنوان یکی از ابزارهای تنبیه استفاده می‌شود.

4. روزه ایام امبر. کاتولیک‌ها در هر فصلی سه روز چهارشنبه و جمعه و شنبه یک هفته را برای روزه تعیین می‌کردند و آن را امبر می‌نامیدند.

روزهای مرسوم کاتولیک

کاتولیک‌ها در روز چهارشنبه خاکستر و نیز جمعه الصلیب، روزه می‌گیرند. همچنین در تمامی روزهای جمعه­ی ماه انابت که دوران تعمق کاتولیک‌هاست، از خوردن گوشت پرهیز می‌کنند. کاتولیک‌ها قرن‌های متمادی اجازه خوردن گوشت را در جمعه‌‌ها نداشتند، اما در سال 1966 پرهیز از گوشت در روزهای غیر از دوران لنت (انابت) اختیاری اعلام شد.

نحوه روزه گرفتن در میان کاتولیک‌ها به این صورت است که در دو روز چهارشنبه و جمعه الصلیت،‌ خوردن دو نوع غذای ساده و یک غذای معمولی مجاز است، اما مصرف گوشت ممنوع می‌باشد. روزه گرفتن در سایر روزهای جمعه اختیاری است و برخی از کاتولیک‌ها به جای روزه، به توبه یا برگزاری دعاهایی ویژه می‌پردازند.

در این روزها باید از خوردن گوشت البته به غیر از ماهی و هرگونه لبنیات پرهیز کنند و همچنین خوردن روغن و شراب نیز بپرهیزند.

روزه در میان ارتدوکس‌ها

پیروان کلیسای ارتدوکس شرق، دوره‌های مختلفی برای روزه دارند؛ از جمله ماه لنت (دوران توبه و تعمق)،‌ روزه رسولان، روزه معراج مریم مقدس به آسمان، روزه ویژه میلاد مسیح، و نیز چند روزه­ی یک روزه.

تمام روزهای چهارشنبه و جمعه، روز روزه محسوب می‌شود.

نحوه روزه‌داری در میان ارتدکس‌ها این‌گونه است که معمولاً از خوردن گوشت، لبنیات و تخم‌مرغ پرهیز می‌شود. خوردن ماهی در برخی ایام روزه مجاز و در برخی دیگر غیرمجاز است.

روزه در میان پروتستان‌ها

در میان پروتستان‌ها زمان روزه به خود افراد، کلیساها، سازمان‌ها یا جوامع مسیحی بستگی دارد. برخی به طور کامل از لب زدن به آب و غذا خودداری می‌کنند. اما برخی دیگر تنها به نوشیدن مایعات اکتفا می‌کنند و غذاهای خاصی می‌خورند. آن‌ها از خوردن یک یا چند وعده غذا صرف‌نظر می‌کنند و از تن دادن به وسوسه‌های خوردنی و غیر خوردنی اجتناب می‌نمایند.

روزه مسیحیان به واجب و مستحب تقسیم می‌شود. روزه چهل روزه که قبل از عید پاک صورت می‌گرفت و اکنون نزد کاتولیک‌ها به چهارشنبه خاکستر و جمعه الصلیب تقلیل یافته است واجب و سایر روزه‌های آنان مستحب است.

سن وجوب روزه 21 سالگی است.

مسیحیان اساس روزه و دعا را توبه می‌دانند، لذا علاوه بر رعایت احکام ظاهری به روزه باطنی نیز اهمیت می‌دهند و حضرت عیسی صریحاً به این نکته تاکید کرده است:

اما چون روزه دارید، مانند ریاکاران، ترشرو مباشید؛ زیرا که صورت خویش را تغییر می‌دهند تا در نظر مردم روزه‌دار نمایند. هر آینه به شما می‌گویم اجر خود را یافته‌اند (متی 6: 16ـ 18)

روزه در اسلام:

روزه یکی از ارکان دین اسلام است[1] و آن، خودداری از خوردن و آشامیدن و انجام ندادن برخی اعمال از فجر (اذان صبح) تا مغرب است.

در قرآن بر وجوب روزه بر مسلمانان و امت‌های پیشین تصریح شده است:

«ای کسانی که ایمان آورده‌اید روزه بر شما مقرر شده است همانگونه که بر کسانی که پیش از شما ]بودند[ مقرر شده بود که پرهیزگاری کنید. بقره،‌ آیه3.

 روزه بر تمام مسلمانان بالغ، عاقل، غیر مریض و غیر مسافر در ماه رمضان واجب می‌باشد.

یکی از آداب این ماه افطار دادن به روزه‌‌داران است که ثواب زیادی دارد: مَن فَطَّر صائماً فله مثلُ اجره

از جمله هدف‌های روزه، سلامت جسم، تقوی و پرهیزکاری، پرورش اراده، تزکیه، همدردی با بینوایان و... می‌باشد.

انواع روزه

روزه 4 قسم است: واجب،‌ مستحب، مکروه،‌ حرام.

روزه واجب مثل روزه مبارک رمضان، روزه کفاره، روزه قضا، روزه عوض خونی که در حج تمتع ریخته شود، روزه­ی روز سوم از ایام اعتکاف

روزه مستحب، مثل روزه­ی سه روز در ماه است که از همه مؤکدتر است، روزه­ی عید غدیر خم یا روز 18 ذی الحجه، روزه­ی مبعث رسول خدا (ص)، روزه­ی ولادت رسول خدا(ص)، روزه دحوالارض، روزه مباهله یا 24 ذی حجه، روزه نوروز.

روزه مکروه، مثل‌ روزه گرفتن فرزند بدون اذن پدر،‌ روزه گرفتن با وجود نهی مادر، روزه گرفتن مستحبی میهمان بدون اجازه میزبان.

روزه‌های حرام: روزه عید فطر و قربان و سی‌ام شعبان به نیت رمضان، روزه سکوت، روزه وصال یعنی دو روز با شب میانی، روزه زن بدون اذن شوهر.

مقایسه:

از سه جنبه می‌توان این مقایسه را انجام داد. جایگاه و فلسفه روزه، احکام و شرایط، انواع

جایگاه و فلسفه :

روزه در یهودیت و مسیحیت بیشتر در سالروز وقایع ناگوار قوم و کفاره گناهان و در اتفاقات ناخوشایند گرفته می‌شود.

اساس روزه در این دو دین توبه و بازگشت به خداوند است که در مسیحیت این جنبه باطنی پررنگ‌تر است.

در اسلام نیز جنبه روحانی و تزکیه نفس و ارتباط با خداوند مورد توجه قرار گرفته است ولی تفاوتی که وجود دارد روزه در ایام ناگوار سفارش نشده است بلکه بالعکس تأکید بر روزه‌داری در ایام عید و شادمانی و روزهای بزرگ و مقدس بیشتر است و این ناشی از جهان‌بینی تکامل یافته اسلام است به بیان دیگر روزی که انسان به خدا نزدیک می‌شود و از گناهان دور می‌گردد، آن روز، روز شادی و خوشحالی اوست.

انواع روزه:

روزه در یهودیت و مسیحیت به دو گونه واجب و مستحب تقسیم می‌گردد ولی در اسلام با توجه به اهمیت و جایگاه روزه، توجه بیشتری به آن شده و روزه‌های مکروه و ممنوع نیز دارد.

احکام و شرایط :

در یهودیت این امساک دوگونه است، در 2 روزه مهم آنها، 25 ساعت امساک لازم است و در مابقی از طلوع تا غروب خورشید و در مسیحیت از صبح تا عصر و در اسلام از فجر است تا غروب.

از طرفی  مقدار امساک در یهودیت نیز بین دو روزه مهم آن‌ها و بقیه تفاوت دارد که از خوردن و آشامیدن تا مسائل دیگر اضافه می‌شود، در مسیحیت این امساک بیشتر در قالب کم کردن وعده­های غذایی ونوع خوراکی­ها اعمال می­شود و در اسلام در همه انواع روزه این امساک یکسان است که نُه مورد را شامل می‌شود.

و همچنین سن مکلفین به روزه در این سه دین با هم متفاوت است.

منابع:

1. دکتر عباس اشرفی، عبادات در ادیان ابراهیمی، تهران، چاپ و نشر بین الملل، چاپ اول،‌ 1384.

2. رسول‌زاده، عباس، باغبانی،‌ جواد، قم، مؤسسه پژوهشی امام خمینی، چاپ دوم، بهار 1391.

3. کتاب مقدس

4. پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه علمیه قم



[1]. الفقیه، ج2، ص74.

 

 



نظرات:

نام:
پست الکترونیکی:
متن یادداشت :
کد امنیتی :