wait لطفا صبر کنید

صفحه اصلی » مجله شماره 5 » مقالات
بازدید: 3981
0/0 (0)
دولت کریمه مهدی و مشارکت عمومی
 

نگارنده: جواد اسحاقیان درچه

چکیده

مشروعیت و مقبولیت حکومتها همواره از بحثهای جدی بوده است و با وجود تفاوتهایی که در منشأ و نوع مقبولیت حاکمان و حکومتها بوده است، برخی شاخه ها مانند مشارکت عمومی، رضایتمندی، اطاعت پذیری و تعاون و همیاری آحاد جامعه وگروههای مردمی و غیر دولتی، بیشتر مورد تاکید واقع می شود. در این نوشتار با تکیه بر روایات مربوط به عصر ظهور و نیز برخی متون و ادعیه مربوط به دوران غیبت و ا نتظار، این نکته تایید می شود که دولت کریمه مهدوی مورد استقبال توده های مردم قرار خواهد گرفت و آثار ر ضایتمندی آن ها در رفتار و گفتار و حتی آرزوهایشان، هویدا است و این مشارکت و همراهی گسترده فراتر از انسانهای در حال حیات و حتی فرا تر از انسان ها، در موجودات دیگر هم نمود پیدا می کند.

مقدمه

در مورد مشروعیت دولت مهدوی که بر اساس و لایت الاهی و حق حاکمیت اولیای الاهی شکل می گیرد، مستندات و بحثهای بسیار انجام شده است. اما جا دارد که در مورد رابطه مردم با حکومت جهانی مهدوی و نوع تعامل آن ها بحث شود و در واقع به اصطلاح علوم سیاسی روز میزان مقبولیت این حکومت ارزیابی شود. بر این اساس شاخصه هایی که میزان رضایتمندی مردم از حکومت ها را نشان می دهد باید بررسی شود و این که شیوه و کیفیت تعامل و همکاری و مشارکت توده های مردم با حاکمیت مطلق اسلام در عصر ظهور چگونه خواهد بود، بر این اساس برخی روایات مربوط به عصر ظهور و منابع دیگر بررسی و تحلیل می شود تا مقبولیت مردمی و نقش اراده و اختیار انسانها در شکل گیری و تداوم و توفیق این حاکمیت سراسری و مقتدر مشخص شود و چنین توهم نگردد که چون حکومت الاهی ولایی است، جایگاهی برای اراده و خواست مردم در نظر گرفته نشده است و نیز نقش مردم در تحقیق و پیشرفت اهداف روشنتر گردد. لذا برخی شاخصه های مقبولیت مردمی حکومت مهدوی مورد بررسی قرار می گیرد.

وفاداری فراگیر

یکی از عرصه‌های مشارکت در حکومت مهدوی آن است که بر اساس روایات، پیروان مکاتب و ادیان مختلف که در سرزمین‌های خاص خود هستند با مشاهده شخصیت و شیوه رفتاری حضرت مهدی، با جان و دل با ایشان همراهی می‌کنند، هرچند برخی از روایات، مربوط به فتوحات سپاه حضرت می‌باشد ولی می‌توان به سادگی اینگونه استنباط کرد که اگر در زمان فتح و کشورگشایی حضرت، آن مردم که اعتقادات خاص ریشه دار و کهنه هزارساله خود را دارند، آن اعتقادات را کنار می‌گذارند و هیچ جنگی برپا نمی‌شود، بنابر قیاس اولویت، حتما در ز مان برقراری حکومت و در طول حاکمیت، آن مردم که برکات فراوان مادی و معنوی آن حکومت را می‌بینند وفاداری خود را حفظ خواهند کرد، این وفاداری بنابر روایت، هم وفاداری به شخص حاکم است و هم وفاداری به نوع نظام عدالت محور و کرامت پیشه حضرت.

دلیل منطقی بر استمرار این وفاداری، آن است که در طول تاریخ، اکثر جنگ‌های بزرگ و خونین بر سر اختلافات مذهبی و عقیدتی بوده است، لذا اگر مردم راضی شوند اعتقادات خود را کنار گذارند، معلوم می‌شود که جایگزین کاملاً مناسبی یافته‌اند و در واقع به اعتقاد حق ،و کمال واقعی دست یافته‌اند، و با رسیدن به آن، زمینه و انگیزه هر نوع تضاد و خیانت نسبت به حکومت از بین می‌ورد و وفاداری مستدام خواهد بود.

نمونه‌ای از این روایات

«اخرج السیوطی فی الحاوی عن نعیم بن حماد عن علی قال: اذا بعث السفیانی الی المهدی جیشا فخسف بهم البیدائ... و تنقل الیه الخزائن و یدخل العرب و العجم و اهل الحرب و الروم و غیرهم فی طاعته من غیر قتال، حتی ینبی المساجد باقسطنطنیه و ما دونها...»[1]

سیوطی در کتاب الحاوی خود از نعیم بن حماد از علی نقل می کند که فرمود: وقتی سفیانی سپاهی به سوی مهدی حرکت می دهد (در بیداء) زمین او را فرو می برد... و خزائن عالم به سوی مهدی منتقل می شود و عرب و عجم و کفار حربی و رومی ها و دیگران به فرمان او در می آیند. بدون آن که جنگی واقع شود تا آنکه در قسطنطیه و مکان های دیگر مسجد ساخته می شود.

نکات روایت:

1ـ‌ تمام نژادهای اصلی یعنی عرب و عجم (غیرعرب) به پذیرش حکومت امام روی می‌آورند و اصطلاح «غیر هم» نشان می‌هد که بدون استثناء تمام مکاتب و نحله‌ها و گروههای ملّی و قومی تسلیم خواهند شد.

2ـ اصطلاح «یدخل... فی طاعته من غیرقتال» نشان می‌دهد که اطاعت و پذیرش حکومت، فراتر از یک نوع زندگی مسالمت آمیز یا پذیرش اجباری است و از آنجا که لفظ قتال اعم از خونریزی است و هرگونه ناسازگاری و مخالفت علنی و رسمی را شامل می‌شود،‌ می‌توان استفاده کرد که وفاداری نسبت به حضرت، با انگیزه درونی است و مشارکت، حالت تحمیلی ندارد، بلکه حالت داوطلبانه و درون زا دارد.

3ـ عبادت «حتی یبنی المساجدبالقسطنطنیه» نشان می‌دهد که آن وفاداری و همراهی تا مرحله عمران و آبادانی توسعه اقتصادی و رفاهی ادامه دارد، یعنی تا حالت ثبات حکومت، دوام پیدا می‌کند. از سوی دیگر می‌توان چنین گفت که توالی دو جمله «یدخل فی طاعته من غیرقتال» و «حتی یبنی المساجد» نشان می‌دهد که بنای مساجد ـ که به عنوان مراکز رسمی اسلامی هستند، خصوصاً که مسجد در عصر مهدوی مسجدی با کارکرد نبوی تمام عیار است ـ توسط عموم مردم و اقدام آنها واقع می‌شود و صرف حالت حکومتی ندارد و این خود می‌تواند سطح بالای مشارکت مردم را نشان دهد علاوه بر آنکه اگر مشارکت مردم تحمیلی باشد و انگیزه درونی نداشته باشند نیازی به مساجد گسترده نخواهد بود، زیرا در زمان حاضر مردم حداکثر مطیع حکومت و مراکز حکومتی هستند ولی اقبال به مراکز اسلامی و مناسک اسلامی ندارند، در حالی که آن اقبال داوطلبانه تا سطح مسجدسازی و... هم ادامه خواهد داشت.

بیعت

یکی از عرصه‌های مهم مشارکت در زمان حضرت حجت، بیعت است. بر اساس روایات، ابتدا جبرئیل و بعد مردم با او بیعت می‌کنند و البته گاهی حالت اکراه در بیعت، در مورد خود ایشان هم نقل شده است:

1. اخرج الصدوق فی کمال الدین بسنده عن ابان بن تغلب، قال: قال ابوعبدالله: ان اول من یبایع القائم7 جبرئیل7.[2] صدوق در کمال الدین با سند خود از ابان بن تغلب نقل می کند که امام صادق (ع) فرمود:اولین کسی که با قائم بیعت می کند، جبرائیل است.

2. اخرج النعمانی عن ابی بصیر عن ابی جعفر7 فی حدیث: انه قال:

«کأنّی انظر الیه بین الرکن و المقام یبایع الناس.»[3] نعمانی از ابی بصیر از امام باقر7 در حدیثی نقل می کند که امام باقر7 فرمودند: گویا می بینم مهدی7 را که بین رکن و مقام با مردم بیعت می کند.

3. عن النبی6 قال: یکون اختلاف عند موت خلیفة، فیخرج رجل من المدینه  ‌هاربا الی المکه،‌فیأتیه الناس من اهل مکه فیخرجونه و هو کاره فیُبایعونه بین الرکن و المقام»[4]. از پیامبر نقل شده که فرمود: هنگام مرگ خلیفه اختلاف ایجاد می شود. پس مردی از مدینه با فرار به سوی مکه خارج می شود ومردمی از اهل مکه به سوی او می آیند و او را حاضر می کنند درحالی که او کراهت دارد و بین رکن و مقام با او بیعت می کنند.

4. قال فی حدیث عن المهدی فیطلبونه... یقولون له اثمنا علیک و دماؤنا فی عنقک ان لم تمدّ یدک فبایعک، هذا عسکر السفیانی قد توجّه فی طلبنا، علیهم رجل من حرام، فیجلس بین الرکن و المقام، فیمدّ ‌یده، فیبایع له، فلیقی الله محبته فی صدور الناس فیصیر مع قوم اُسْد بالنهار رهبان باللیل.»[5] در حدیثی نقل شده که مردم، مهدی 7را طلب می کنند... و به او می گویند گناه ما بر عهده تو و خون ما برگردن توست. اگر خود را جلو نیاوری که با تو بیعت کنیم، اکنون لشکر سفیانی به جستجوی ما می آید. مردی از راه حرام بر آن ها مسلط است، پس مهدی 7بین رکن و مقام می نشیند و دست خود را جلو می آورد و با او بیعت می شود. پس خدا محبت مهدی7 را در دل مردم می اندازد. پس با  قومی همراه می شود که شیران روز و راهبان و عابدان شب هستند.

چند نکته و نتیجه‌گیری

1ـ بیعت که از زمان حضرت رسول6 هم رایج بوده است، نشانه همراهی و هماهنگی با حاکمان و قدرت برتر بوده است و از آنجا که بر اساس احادیث، سیره مهدوی، همان سیره نبوی6 خواهد بود، لذا بیعت هم، در زمان ایشان همان مفهوم را خواهد داشت.

2ـ بیعت جبرئیل بر اساس نظر محققان علاوه بر تقدیس، حالت برهانی و تأییدی بر حکومت امام مهدی7 را همراه خود دارد

 



نظرات:

نام:
پست الکترونیکی:
متن یادداشت :
کد امنیتی :