wait لطفا صبر کنید

صفحه اصلی » مجله شماره 19 » مقالات
بازدید: 2679
0/0 (0)
درودی خاص نسبت به امام زمان (عج) دردعای افتتاح
 

نگارنده: کاظم آخوندی

قبل از توضیح مطلب لازم است چند نکته درباره دعای افتتاح خدمت خوانندگان محترم عرض کنیم:

نکته اول :یکی از ادعیه معروف که مستحب است در هر شب از ماه مبارک رمضان خوانده شود، دعای افتتاح است که دارای مضامین عالی و بلند می‌باشد و گنجینه‌ای است از معارف توحیدی و خداشناسی که در آن، صفات جمال و جلال پروردگار و تدبیر و تصرف حق تعالی در عالم خلق، ذکر می‌شود.

در این دعای با عظمت بعد از مسأله توحید در ابعاد گوناگون، ولایت اهل بیت عصمت و طهارت: مطرح می‌شود و بیشتر از همه، بعد از مسأله توحید و صفات پروردگار، به نقش امام زمان4 و لطف و عنایت و تصرف آن حضرت، به اذن پروردگار، در عالم تکوین و تشریع می‌پردازد.

در واقع این دعا با دو ویژگی از جمله ادعیة مهدوی محسوب می‌گردد.

هم به لحاظ متن آن که در فقرات آخر، بعضی صفات و حالات حضرت و حکومت ایشان را می‌شمارد.

و هم به لحاظ اینکه این دعا، از آموزه‌های خود حضرت به جناب ابوجعفر محمد بن عثمان (از نواب خاص ایشان) در دوران غیبت صغری می‌باشد. که این امر بر اهمیت دعای افتتاح می‌افزاید.

نکته دوم :از جمله اولین شروحی که بر این دعا نگاشته شده، می‌توان به کتاب «ملاذ الاخیار فی فهم تهذیب الاخبار»[1] که یکی از شروح معتبر روایات امامیه است و مرحوم مجلسی دوم آنرا به درخواست فرزندش محمد صادق تالیف نموده است اشاره نمود. از کتابهای معاصرین هم می‌توان به کتب ذیل اشاره نمود:

1. تأمّلات فی دعاء الافتتاح، سید محمد تقی مدرسی (صحیفة العمل الإسلامی، 1405ه‍)

2. نظرة فی دعاء الافتتاح، مرتضی مصطفی

3. بیان حقیقت، احمد زمردیان (نوید شیراز، چاپ اول سال1376)

4. بر درگاه دوست (شرح فرازهائی از دعای افتتاح و ابو حمزه) مصباح یزدی (1376)

5. ترجمه و شرح دعای افتتاح (دفتر نشر فرهنگ اسلامی)

6. دعاء‌معراج المومنین و راه زندگی، محمد تقی مدرسی (1379)

7. دعای افتتاح (شرح و ترجمه) حمید رضا مستفید (مکیال 1382)

8. شرح دعای افتتاح، محمد رضا مهدوی کنی (نشر فرهنگ اسلامی)

9. شرح دعای افتتاح، محمد محمدی گیلانی (1383)

10. شرح دعای افتتاح، محمد علی خزائلی (1383)

11. نسیم سحرگاهان (شرح دعای ابوحمزه، افتتاح، سحر) حسین حسینی

توضیح فرازی از دعا:

 در این دعا می خوانیم:

 اَللّـهُمَّ وَصَلِّ عَلى وَلِىِّ اَمْرِکَ الْقآئِمِ الْمُؤَمَّلِ، وَالْعَدْلِ الْمُنْتَظَرِ، وَحُفَّهُ بِمَلائِکَتِکَ الْمُقَرَّبینَ، وَاَیِّدْهُ بِروُحِ الْقُدُسِ یا رَبَّ الْعالَمینَ اَللّـهُمَّ اجْعَلْهُ الدّاعِىَ اِلى کِتابِکَ، وَالْقآئِمَ بِدینِکَ، اِسْتَخْلفْهُ فى الاَْرْضِ کَمَا اسْتَخْلَفْ الَّذینَ مِنْ قَبْلِهِ، مَکِّنْ لَهُ دینَهُ الَّذِى ارْتَضَیْتَهُ لَهُ، اَبْدِلْهُ مِنْ بَعْدِ خَوْفِهِ اَمْناً، یَعْبُدُکَ لا یُشْرِکُ بِکَ شَیْئاً اَللّـهُمَّ اَعِزَّهُ وَاَعْزِزْ بِهِ، وَانْصُرْهُ وَانْتَصِرْ بِهِ، وَانْصُرْهُ نَصْراً عَزیزاً، وَافْتَحْ لَهُ فَتْحاً یَسیراً، وَاجْعَلْ لَهُ مِنْ لَدُنْکَ سُلْطاناً نَصیراً، اَللّـهُمَّ اَظْهِرْ بِهِ دینَکَ وَسُنَّةَ نَبِیِّکَ، حَتّى لا یَسْتَخْفِىَ بِشَىْء مِنَ الْحَقِّ مَخافَةَ اَحَد مِنَ الْخَلْقِ

 

 

ترجمه:

خدایا درود فرست بر سرپرست فرمانت، امام قائم مورد امید و آرزوی مردم و عادلی که مردم انتظار او را می‌کشند. خدایا او را مورد حمایت فرشتگان قرار ده و توسط روح القدس (جبرئیل) او را تایید نما، ای پروردگار جهانیان. «خدایا قرار بده آن حضرت را دعوت کنندة به کتابت و قیام کننده به ترویج دینت. او را خلیفة خود بر روی زمین قرار ده همانطور که پیشینیان از او را جانشین قرار دادی و او را برای حفظ دنیش که برای او پسندیدی، قدرت عطا فرما وخوف او را تبدیل به امنیت کن که بتواند تو را خالصانه عبادت کند و چیزی را شریک تو نسازد».«خدایا عزّت بخش او را و عزیز گردان با ظهور او (اسلام و مسلمین را) و یاری کن او را و یاری فرما بوسیله او (اسلام و مسلمین را) و نصرت بخش او را نصرتی با عزت (شکست ناپذیر). و به آسانی جهان را به دست او فتح کن و از جانب خود به او سلطنتی عنایت فرما که عالم‌گیر باشد.

تبیین و تفسیربعضی ازفقرات:

1. ولی امر کیست؟(: اَللّـهُمَّ وَصَلِّ عَلى وَلِىِّ اَمْرِکَ)

باید توجه داشت، این فراز از دعا ارتباط با مرتبه ولایت ائمه اطهار دارد که دراین مجال فقط، متذکر یک روایت می‌شویم.

در تفسیر آیة شریفه: «أَطِیعُوا اللَّهَ وَأَطِیعُوا الرَّسُولَ وَأُوْلِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ»[2] امام باقر و امام صادق8 فرمودند:

اولی الامر، ائمه معصومند از آل محمد6 که حق تعالی طاعت ایشان را واجب گردانیده بر همة بندگان ... .[3]

اما در زمان غیبت که مردم دسترسی به حضرت حجت7 ندارند جانشینان آن حضرت (طبق تایید خود امام که در توقیع خود بدان اشاره فرمودند)[4] فقهای عادل، عالم و جامع الشرایط هستند که دارای ولایت از طرف حضرت امام می‌باشند و ما از آن به ولایت فقیه تعبیر می‌کنیم که همان ادامة مقام امامت است.

2. به پا خاستن در هنگام یاد حضرت به لقب قائم(...الْقآئِمِ الْمُؤَمَّلِ)

در میان شیعه رسم است، زمانیکه کلمة (قائم) نسبت به حضرت ولی عصر ذکر می‌شود، اظهار ادب کرده و از جا برمی‌خیزند و با کمال احترام ایستاده و سر تعظیم فرود می‌آورند. این عمل دو توجیه می‌تواند داشته باشد:

اول اینکه: مردم دنیا برای بزرگ داشت و احترام به مقدسات دینی یا مقدسات ملی خود آداب خاصی دارند که پایداری خود را نسبت به عقائدی که دارند اظهار نمایند، همچنانکه معمول است در بعضی از سخنرانی‌های مذهبی یا نواختن سرود‌های ملی مردم به پا خواسته و ادای احترام می‌کنند.

پس برخاستن در هنگام شنیدن ذکر حجة بن الحسن و اظهار ادب نسبت به حضرتش بسیار نیکو و سزاوار است، بعلاوه که نوعی شعار و اظهار آمادگی برای یاری حضرتش می‌باشد.[5]

دوم اینکه: گویا این عمل شیعه ریشه مذهبی داشته و در سنت اهل سنت نیز این امر دیده می‌شود، چنانکه امام رضا7 در یکی از مجالس خراسان حضور داشتند و کلمة (قائم) مذکور شد پس آن جناب ایستاد و دست مبارکش را بر سر نهاد و فرمود:

«اللهم عجل فرجه و سهِّل مخرجه».[6]

نیز اینکه در عصر امام صادق 7 این عمل معمول بوده، و از حضرتش علت این عمل سؤال شد. حضرت در جواب فرمودند صاحب الامر غیبتی دارد بسیار طولانی و از کثرت لطف و محبتی که به دوستانش دارد هر کس وی را به لقب قائم (که اشاره به دولت کریمه حضرت دارد) یاد کند، آنجناب، هم نظر لطفی به او خواهد نمود، و چون در این حال مورد توجه حضرت است سزاوار است از باب احترام بپا خیزد و تعجیل فرجش را از خدا بخواهد.[7]

3. انتظار عدالت مهدوی:«... العدل المنتظر...»

مرور روایات مهدوی تبیین کننده این مطلب است که یکی از پرآوازه‌ترین شاخصه‌های رفتاری حضرت صاحب‌الزمان4، عدالت است. کما اینکه در روایتی از امام حسین7 می‌خوانیم:

«اذا قام قائم العدل وَسَع عدلُه البرَ و الفاجر». هنگامی‌که قائم برپا کنندة عدالت به پا خیزد، عدالت او، نیکو کار و بدکار را در برمی‌گیرد.[8]

لذا همة انسان‌های عدالتخواه و آزاده، انتظار آمدن او را می‌کشند و خود حضرت هم در دعا بر این امر گواهی می‌دهد. در روایتی دیگر از حضرت امیر7 می‌خوانیم:

«به تحقیق که حضرت مهدی7 قضات ناصالح را برکنار مینماید ... . زمین را از فریبکاران پاک می‌فرماید. به تحقیق که او به عدالت رفتار می‌کند و در میان شما ترازوی عدل و داد را برپا می‌کند».[9]

4. حمایت فرشتگان از حضرت( ...و حُفَّ بملائکتک ...)

شک و تردیدی نیست که آن حضرت با ماموریت عظیمی که بر عهده دارد بوسیلة سپاه عالم ملکوت یاری می‌شود، چنانکه انبیاء و فرستادگان خدا در ماموریت‌های سنگین خود از این حمایت برخوردار بودند.

و البته روایاتی داریم که این امر از آن‌ها ظاهر می‌گردد. از جمله در کتاب عقد الدرر از رسول خدا 9روایت شده است که حضرت درباره ظهور حضرت مهدی7 و بیعت با ایشان در بین رکن و مقام فرمودند:

جبرئیل در جلوی مهدی7 و میکائیل در سمت راست آن بزرگوار خواهند بود. اهل آسمان، اهل زمین، پرندگان، وحوش و ماهیان با ظهور مهدی7 خوشحال می‌گردند.[10]

همچنین در روایتی دیگر آمده است، که خدا مهدی را بوسیلة سه هزار ملک امداد خواهد کرد و اهل کهف از یاران مهدی خواهند بود.[11]

5. دعا برای اجرای مأموریت«... الداعی الی کتابک...»

بی شک یکی از اقدامات اصلی حضرت حجت پس از ظهور، دعوت انسان‌ها به حقیقت دین و اجرای احکام آن می‌باشد که در پی آن به سنت جدّ خویش عمل می‌نمایند. حال در ابتدای این فراز از دعا گویا حضرت درخواست سریع در این امر را از حق تعالی می‌کند.

نیز اینکه این مطلب را می‌رساند که آن بزرگوار هر لحظه آماده است که برای امر حق قیام کند و کلمه توحید را به سمع جهانیان برساند.

6. امام زمان 7مُجری وعده الهی«استخلفه فی الارض ...»

این مطلب قابل انکار نیست که این فراز از دعای شریف افتتاح اشاره به آیه نورانی سوره مبارکه نور دارد که بر اساس روایات متعددی از اهل بیت عصمت و طهارت: وعدة الهی در آن آیه متوجه ظهور امام عصر7 می‌باشد. و آن آیه به این فراز قرار است که: «وَعَدَ اللَّهُ الَّذِینَ آمَنُوا مِنْکُمْ وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَیَسْتَخْلِفَنَّهُم فِی الْأَرْضِ کَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَلَیُمَکِّنَنَّ لَهُمْ دِینَهُمْ الَّذِی ارْتَضَى لَهُمْ وَلَیُبَدِّلَنَّهُمْ مِنْ بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْنًا یَعْبُدُونَنِی لَا یُشْرِکُونَ بِی شَیْئًا وَمَنْ کَفَرَ بَعْدَ ذَلِکَ فَأُوْلَئِکَ هُمْ الْفَاسِقُونَ»[12]

 

7. اخذ عزت و نصرت از منبع اصلی(اَللّـهُمَّ اَعِزَّهُ وَاَعْزِزْ بِهِ)

پر واضح است که درخواست عزت و نصرت از باری تعالی، چنگ زدن به منبع جوشش این گوهر است، چرا که خود فرمود: «مَنْ کَانَ یُرِیدُ الْعِزَّةَ فَلِلَّهِ الْعِزَّةُ جَمِیعًا».[13]

لذا عزت و ذلت حقیقی خلایق فقط در پی اراده او صورت خواهد گرفت: «... تُعِزُّ مَنْ تَشَاءُ وَتُذِلُّ مَنْ تَشَاءُ».[14]

و نیز کسی که دست یاری حق تعالی پشت سر او باشد، پیروز و غالب بر همگان خواهد بود. «إِنْ یَنْصُرْکُمْ اللَّهُ فَلَا غَالِبَ لَکُمْ».[15]

8. خداوند متعال چه کسانی را دستگیری می‌کند؟

از بعضی آیات و روایات برمی‌آید که خداوند متعال نیز مانند رابطة بین انسان‌ها شرط یاری و نعمت رسانی را رفتار متقابل یا به عبارت دیگر ارتباط بده بستانی معرفی می‌کند. مثلا در آیه‌ای اینطور ذکر می‌فرماید: «فَاذْکُرُونِی أَذْکُرْکُمْ»[16] یا در آیه دیگر «إِنْ تَنصُرُوا اللَّهَ یَنصُرْکُمْ ...».[17]

یعنی اگر به یاد من باشید و دست کمک به من دهید یاد شما خواهم بود و شما را یاری می‌رسانم.

البته قطعا مراد از این یاری و توجه، رحمت خاص پروردگار است و الا رحمت عام او پیوسته بر خلایق سایه افکنده است و به قول شاعر:

اگر نازی کند یک دم                                   فرو ریزند قالــبها

این نکته نیز قابل تذکر است که توجه و یاری بنده نسبت به مولا، سودی برای مولا نخواهد داشت.

بلکه همه و همه جهت پرکردن پیمانة خود بندگان است. چراکه خود او یاری از طرف بندگان را ایمان و اطاعت آنان معرفی می‌کند، که این خود به سعادت ایشان می‌انجامد. «وَکَانَ حَقًّا عَلَیْنَا نَصْرُ الْمُؤْمِنِینَ»[18]

9.آشکاری و اظهار کامل دین، اَللّـهُمَّ اَظْهِرْ بِهِ دینَکَ

 

واژه «ظهر» هنگامی که در قالب باب (افعال) ریخته شود چون متعدی می‌گردد نوعی از مفهوم آشکاری را به ذهن القا می‌کند که لازمة آن پوشیده شدن چیزهای دیگر است. یعنی آنچه آشکار شده است به نحوی بر چیزهای دیگر غلبه می‌کند و آن را تحت الشعاع قرار می‌دهد.

اما اگر همین واژه بصورت ثلاثی مجرد (ظهر، یظهر) بکار رود، فقط آشکار شدن شی خاصی را به ذهن می‌رساند یعنی آنچه تاکنون ناپیدا بوده اکنون آشکار شده است.[19]

با توجه به این پیش‌فرض، مرور منابع مهدوی روشن کننده این مطلب است که آنجا که نگاه آیات و روایات، معطوف به مسائل درون دینی، و رابطة ظهور امام زمان 7با آن مسائل است، واژة ظهر، بصورت ثلاثی مجرد به کار رفته. یعنی با برپایی حکومت جهانی، برخی از مسائل درون دینی که پوشیده شده بودند، آشکار می‌شوند. مثلا محمد بن مسلم می‌گوید از امام باقر سؤال کردم سیرة (قائم) پس از قیام چگونه خواهد بود ؟ حضرت فرمودند: «بسیرة ما سار به رسول الله6 حتی یظهر الاسلام»؛ یعنی او به روش رسول خدا 9 رفتار می‌کند تا جایی که اسلام را آشکار سازد.

محمد بن مسلم می‌گوید: دوباره پرسیدم، روش رسول خدا چگونه بود (که اسلام آشکار شد). حضرت فرمودند: رسول خدا آن‌چه از جاهلیت در میان مردم رواج داشت را باطل کرد و در میان مردم با عدالت رفتار نمود. همچنین است حضرت قائم7 هنگامی که حکومت خود را برپا می‌کند احکامی را که معطل مانده‌اند، تعطیلی آن‌ها را باطل می‌کند و با مردم به عدالت رفتار می‌کند.[20]

اما آنجائیکه نگاه آیات و روایات، معطوف به مسائل بیرون دینی است، واژة (ظهر) بصورت ثلاثی مزید و غالباً در شکل و ساختار باب (افعال) به کار رفته است.

یعنی ظهور امام زمان4 رابطه‌اش با مسائل برون دینی به این صورت است که ادیان دیگر را تحت الشعاع قرار داده و بر آن‌ها غلبه می‌کند.

مثلا در سورة توبه اینچنین می‌خوانیم: «هُوَ الَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدَى وَدِینِ الْحَقِّ لِیُظْهِرَهُ عَلَى الدِّینِ کُلِّهِ وَلَوْ کَرِهَ الْمُشْرِکُونَ».[21]

امام باقر 7در ذیل این آیه فرمودند: «این آیه محقق نمی‌شود مگر هنگام قیام حضرت مهدی7 که در آن زمان هیچ شخصی باقی نمی‌ماند مگر آنکه به رسالت نبی مکرم6 اسلام اقرار می‌کند.

10. مگر دین در خفاء است که می‌بایست ظاهر شود؟

از امام باقر7 نقل شده است که فرمودند:

«یقوم القائم بأمر جدید و قضاء جدید».[22]

قائم ما به حکومت و کتاب و قضاوت تازه قیام می‌کند.

وقتی حضرت ولی عصر7 ظهور می‌کند آن اسلام حقیقی ظاهر می‌شود و به نظر می‌آید که دینی تازه آمده است، در حالیکه دین تازه نیست، بلکه حقیقتی است که از نظرها مخفی شده است.

یعنی دستورات و احکام اسلام دست خوش هوا و هوس واقع شده و زیر پرده مانده و یا چه بسا مردم در دین بدعت گذاشته‌اند و کم کم چهرة حق پوشیده شده است.

عامل دیگری که باعث شده چهره حقیقی دین و سنت پیامبر مخفی بماند و اسلام واقعی عمل نشود، نبود امنیت و آرامش لازم جهت اجرای احکام و مقررات اسلام و ترس و وحشتی است که مانع از گفتن حقیت می‌شود همانطور که در آیه مبارکه سوره نور می‌فرماید:

«وَلَیُبَدِّلَنَّهُمْ مِنْ بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْنًا یَعْبُدُونَنِی لَا یُشْرِکُونَ بِی شَیْئًا».[23]

خداوند با ظهور امام منتظر4 خوف و ناامنی را تبدیل به امنیت و آرامش می‌کند تا هرکس بتواند به راحتی حق را بگوید و از آن دفاع کند.

لذا در این فراز از دعای افتتاح عرض می‌کنیم خدایا با ظهور عدل منتظر، دین خود و سنت پیامبرت را ظاهر کن بطوری که هیچ چیز از حق به واسطه ترس از کسی مخفی نماند.

منابع:

1.       قرآن کریم (ترجمه الهی قمشه‌ای).

2.       بحارالانوار، علامة مجلسی، بیروت، موسسة الوفاء، 1403 ه‍.ق.

3.       بیان حقیقت، احمد زمردیان، کتابفروشی اسلامیه، چاپ سوم، 1362ش، تهران.

4.       شرح و تفسیر دعای افتتاح، شیخ عباس ایزدی، تدوین: محمد علی خزائلی، چاپ اول، 1383ش، قم، آفتاب.

5.       منتخب الاثر.صافی گلپایگانی.قم.چاپ اول1380ش

6.        ره توشة راهیان نور، 1430ق، مروری بر دعای افتتاح،

7.       تهذیب الاحکام، شیخ طوسی،

8.        عقد الدرر.المقدسی الشافعی.چاپ اول1416ه.ق

9.        البرهان فی تفسیر القرآن.سیدهاشم بحرانی.چاپ سوم.1403ه.ق

10.   مفاتیح الجنان.شیخ عباس قمی.

11.   تفسیرمنهج الصادقین.ملافتح ا..کاشانی.چاپ دوم.1389ش

13.احتجاج.شیخ طبرسی.چاپ دوم1416ه.ق

 


[1]. ملاذ الاخیار فی فهم تهذیب الاخبار ج5 ص117.

[2] . نساء/59.

[3] . تفسیر منهج الصادقین، ج3، ص58.

[4] . احتجاج، 2/ 458.

[5] . بیان حقیقت، احمد زمردیان، ص350.

[6] . بحار/ ج51/ ص30.

6. منتخب الاثر/ص 505

[8] . بحار/ ج27، ص90، باب4، ح44.

[9] . همان، ج51، ص121، باب2، ح23.

[10] . عقد الدرر، باب ششم.

[11] . اسعاف الراغبین، ص152.

[12] . نور/ 55.

[13] . فاطر/ 11.

[14] . آل عمران/ 26.

[15] . آل عمران/ 157.

[16] . بقره/ 153.

[17] . محمد/ 7.

[18] . روم/ 47.

[19] . ره توشة راهیان نور، 1430ق، مروری بر دعای افتتاح، ص157.

[20] . تهذیب الاحکام، شیخ طوسی، ج6، ص154، باب70، ح1.

[21] . توبه/ 33.

[22] . البرهان فی تفسیر القرآن، ج2، ص770، ح4523.

[23] . نور/ 55.

 



نظرات:

نام:
پست الکترونیکی:
متن یادداشت :
کد امنیتی :