wait لطفا صبر کنید

صفحه اصلی » مجله شماره 4 » مقالات
بازدید: 2500
0/0 (0)
حرمت تسمیه امام دوازدهم
 

نگارنده: علی محمد رایگان

 

مقدمه

بحث حرمت یا عدم حرمت تسمیه یکی از بحث های مهم در حوزه فقه و حدیث بشمار می‌رود و لذا اکثر محدثین بزرگ شیعه اهتمام قابل توجهی به این بحث داشته‌اند.

شاید بحث از حرمت تسمیه را از جهت تاریخی بتوان به عصر رسول مکرم اسلام(ص)منصوب نمود، چرا که احادیث نبوی که تصریح به حرمت تسمیه دارند در دسترس و موجود می‌باشد.

ما در این نوشتار از منظر حدیث شناسی این بحث را مورد توجه قرار داده ایم تا حکم آن را بیان نمائیم.

روایات این باب را می‌شود به دو گروه عمده تقسیم کرد:

الف. روایاتی که منع از ذکر نام مبارک حضرت نموده اند.

1 -علی بن محمد، عمن ذکره، عن محمد بن احمد العلوی، عن داود بن القاسم الجعفری قال: سمعت ابا الحسن العسکری(ع) یقول: الخلف من بعدی الحسن، فکیف لکم بالخلف من بعد الخلف؟ فقلت: ولم جعلنی الله فداک؟ قال: انکم لاترون و لایحل لکم ذکره باسمه، فقلت: فکیف نذکره؟ فقال: قولوا: الحجة من آل محمد(ع).

2. علی بن محمد، عن عبدالله الصالحی قال: سالنی اصحابنا بعد مضی ابی محمد علیه السلام ان اسال عن الاسم و المکان، فخرج الجواب: ان دللتهم علی الاسم اذاعوه و ان عرفوا المکان دلوا علیه.

3. عدة ‌من اصحابنا، عن جعفر بن محمد، عن ابن فضال، عن الریان بن الصلت قال: سمعت ابا الحسن الرضا(ع) یقول. وسئل عن القائم(عج) فقال: لایری جسمه، و لایسمی اسمه.

 4. محمد بن یحیی، عن محمد بن الحسین، عن الحسن بن محبوب، عن ابن رئاب عن ابی عبدالله(ع) قال: صاحب هذا الامر لایسمیه باسمه الا کافر

همچنین در کمال الدین باب النهی عن تسمیه القائم(عج)

1. حدثنا ابی رضی الله عنه قال: حدثنی سعد بن عبدالله، عن یعقوب بن یزید عن الحسن بن محبوب، عن علی بن رئاب، عن ابی عبدالله(ع) قال: صاحب هذا الامر رجل لایسمیه باسمه الا کافر. 2. حدثنا ابی، و محمد بن الحسن رضی الله عنهما قالا: حدثنا سعد بن عبدالله عن جعفر بن محمد بن مالک، عن علی بن الحسن بن فضال، عن الریان بن الصلت قال: سئل الرضا(ع) عن القائم(عج) فقال: لایری جسمه، و لا یسمی باسمه

3. حدثنا ابی، و محمد بن الحسن رضی الله عنهما قالا: حدثنا سعد بن عبدالله عن محمد بن عیسی بن عبید، عن اسماعیل بن ابان، عن عمرو بن شمر، عن جابر بن یزید الجعفی قال: سمعت ابا جعفر(ع) یقول: سال عمر امیر المؤمنین(ع) عن المهدی فقال: یا ابن ابی طالب اخبرنی عن المهدی ما اسمه؟ قال اما اسمه فلا، ان حبیبی و خلیلی عهد الی ان لا احدث باسمه حتی یبعثه الله عزوجل و هو مما استودع الله عزوجل رسوله فی علمه.

 4. حدثنا ابی رضی الله عنه قال: حدثنا سعد بن عبدالله، عن محمد بن احمد العلوی، عن ابی هاشم الجعفری قال: سمعت ابا الحسن العسکری(ع) یقول: الخلف من بعدی الحسن ابنی فکیف بکم بالخلف من بعد الخلف؟ قلت: ولم جعلنی الله فداک؟ قال: لانکم لاترون شخصه و لایحل لکم ذکره باسمه، قلت: فکیف نذکره؟ فقال: قولوا: الحجة من آل محمد(ع)[1]

(21467) 15. و عن محمد بن موسی بن المتوکل، عن عبدالله بن جعفر الحمیری، عن محمد بن ابراهیم الکوفی ان ابا محمد الحسن بن علی العسکری(ع) بعث الی بعض من سماه شاة مذبوحة‌ و قال: هذه من عقیقه ابنی محمد.

(21468) 16. و عنه، عن الحمیری، عن محمد بن احمد العلوی، عن ابی غانم الخادم قال: ولد لابی محمد(ع) مولود فسماه محمدا[2]

فصل اول: اقوال

قائلین به جواز تسمیه

1. شیخ حر عاملی (ره)

وی در مورد روایات به دو صورت بحث نموده است:

الف. عنوان مبحث: ایشان عنوان را چنین قرار می‌دهند؛ «باب تحریم تمسیه المهدی(ع) و سایر الائمه(ع) و ذکرهم وقت التقیه و جواز ذلک مع عدم الخوف»

سپس 23 روایات را مطرح می‌نماید و سعی در توجیه روایات به جواز ذکر نام حضرت دارد، مثلا در روایت 9 (21461) که از صدوق ذکر می‌کند :محمد بن علی بن الحسین فی کتاب (کمال الدین) و فی کتاب (التوحید) عن علی بن احمد الدقاق و علی بن عبدالله الوراق، عن محمد بن هارون، عن عبدالعظیم الحسنی، عن سیدنا علی بن محمد(ع) انه عرض علیه اعتقاده و اقراره بالائمة(ع) الی ان قال: ثم انت یا مولای، فقال له(ع): ومن بعدی ابنی الحسن فکیف للناس بالخلف من بعده؟ قلت: و کیف ذلک؟ قال: لانه لایری شخصه ولایحل ذکره باسمه حتی یخرج فیملا الارض قسطا و عدلا الی ان قال: فقال(ع): هذا دینی و دین آبائی»

می فرماید: «اقول: هذا لاینافی الحمل علی التقیة والتخصیص بوقت الخوف کما یظن، لما تقدم من التصریح بوجوب التقیة الی ان یخرج صاحب الزمان(ع)، ولکن التقیة‌ فی هذه المدة‌ لاتشتمل جمیع الاشخاص و الاماکن، لما مر ایضا، فهذا من جملة القرائن علی ما قلنا، لان هذه المدة هی مدة‌ التقیة»

سپس در آخر این احادیث چنین می‌فرماید: «اقول: و الاحادیث (فی التصریح باسم المهدی محمد بن الحسن(ع) و فی الامر بتسمیته عموما و خصوصا تصریحا و تلویحا فعلا و تقریرا فی النصوص و الزیارات و الدعوات و التعقیبات و التلقین و غیر ذلک) کثیرة جدا، قد تقدم جملة من ذلک، و یاتی جملة اخری و هو دال علی ما قلناه فی العنوان»

ب. در ابواب مختلف: در این رابطه در ابواب مختلف روایاتی را آورده است، از جمله این ابواب:

ب- 1 باب عقیقه

(21467) 15. و عن محمد بن موسی بن المتوکل، عن عبدالله بن جعفر الحمیری، عن محمد بن ابراهیم الکوفی ان ابا محمد الحسن بن علی العسکری(ع) بعث الی بعض من سماه شاة مذبوحة و قال: هذه من عقیقة ابنی محمد

البته این روایت را هم در باب اول آورده (روایت 15 «21467»)

ب- 2 باب دفن

2 (3329) و عنه، عن ابیه، عن حماد، عن حریز، عن زرارة قال: اذا وضعت المیت فی لحده قرات آیة‌ الکرسی، و اضرب یدک علی منکبه الایمن ثم قال: یا فلان قل: رضیت بالله ربا، وبالاسلام دینا، وبمحمد(ص) نبیا و بعلی اماما، و سم حتی امام زمانه

ب- 3 باب احتضار

[2643]3. قال الکلینی: و فی روایة اخری فلقنه کلمات الفرج و الشهادتین و تسمی له الاقرار بالائمة(ع) واحدا بعد واحد حتی ینقطع عنه الکلام

ب- 4 باب ذکر

6 (9165) وعنه، عن احمد بن محمد بن عیسی، وعن علی بن ابراهیم، عن ابیه جمیعا عن ابن ابی عمیر، عن الحسن بن عطیة، عن رزین صاحب الاتماط، عن احدهما قال. من قال. اللهم اشهدک و اشهد رسولک، وان فلان بن فلان امامی و ولیی، وان آبائه. رسول الله(ص)و الحسن و الحسین وفلانا، وفلانا، حتی تنتهی الیه، ائمتی واولیائی، علی ذلک احیی وعلیه اموت، وعلیه ابعث یوم القیامة، وابرا من فلان وفلان وفلان، فان مات فی لیلته دخل الجنة.

ب- 5 باب مزارات

وعن محمد بن یحیی، عن محمد بن احمد، عن هارون بن مسلم، عن علی بن حسان، عن الرضا(ع) قال: سئل عن اتیان قبر الحسین(ع)؟ فقال: صلوا فی المساجد حوله، ویجزی فی المواضع کلها ان تقول: السلام علی محال معرفة الله، السلام علی مساکن ذکر الله، السلام علی مظاهری امر الله ونهیه، السلام علی الدعاة الی الله السلام علی المستقرین فی مرضاة‌ الله، السلام علی الممحصین فی طاعة‌الله، السلام علی الادلاء علی الله، السلام علی الذین من والاهم فقد والی الله، و من عاداهم فقد عادی الله، ومن عرفهم فقد عرف الله، ومن جهلهم فقد جهل الله، ومن اعتصم بهم فقد اعتصم بالله، و من تخلی منهم فقد تخلی من الله، اشهد الله انی سلم لمن سالمکم وحرب لمن حاربکم، مؤمن بسرکم وعلانیتکم، مفوض فی ذلک کله الیکم، لعن الله عدو آل محمد من الجن والانس وابرا الی الله منهم، و صلی الله علی محمد و آل محمد هذا یجری فی الزیارات کلها، وتکثر من الصلاة علی محمد و آله وتسمی واحدا واحدا باسمائهم، وتبرا الی الله من اعدائهم، وتخیر لنفسک من الدعاء ما احببت، وللمؤمنین والمؤمنات.

2. محقق اربلی (ره)

ایشان در کتاب کشف الغمة می‌فرماید (الاول فی ذکر اسمه وکنیته ولقبه(ع) هو المسمی باسم رسول الله(ص)المکنی بکنیته وقد جاء فی الاخبار انه لا یحل لاحد ان یسمیه باسمه ولا ان یکنیه بکنیته الی ان یزین الله الارض بظهور دولته ویلقب(ع) بالحجة والقائم وامهدی والخلف الصالح وصاحب الزمان والصاحب وکانت الشیعة فی غیبته الاولی تعبر عنه وعن جنبته بالناحیة المقدسة وکان ذلک رمزا بین الشیعة‌ یعرفونه به وکانوا ایضا یقولون علی سبیل الرمز والتقیة الغریم یعنونه(ع).

3. ملا محمد صالح مازندرانی

ایشان بعد از اینکه 4 روایت را در باب نهی عن الاسم می‌آورد در شرح روایت 4 می‌فرماید الشرح: قوله(لایسمیه باسمه الا کافر) لعل المراد بالکافر ههنا تارک الاوامر وفاعل النواهی دون منکر الرب والمشرک به، وفیه مبالغة فی تحریم التصریح باسمه، ولعله مختص بزمان التقیة بدلیل ما ذکرناه فی مواضع متفرقة ودلالة بعض الاخبار علیه ظاهرة ویؤیده عدم بقاء التحریم فیه فی جمیع الاوقات والازمان فاذا تطرق الیه التخصیص جاز حمله علی ماذکرناه فلا یکون دلیلا علی شمول التحریم لزمان الغیبة، وبالجملة المانع مستظهر.

4. فیض کاشانی

فیض کاشانی در ذیل روایات ابی عبدالله صالحی می‌نویسد: «...ویستفاد من ظاهر التعلیل ان تحریم التسمیه کان مختصا بذلک الزمان...»

قائلین به حرمت

1. شیخ صدوق (ره) در کمال الدین

مرحوم صدوق (ره) در کمال الدین را به همین عنوان طرح کرده اند «النهی عن تسمیة القائم(عج) و سپس 4 روایت را بیان می‌نماید «باب النهی عن تسمیة القائم(عج) (1) حدثنا ابی رضی الله عنه قال: حدثنی سعد بن عبدالله، عن یعقوب بن یزید عن الحسن بن محبوب، عن علی بن رئاب، عن ابی عبدالله(ع) قال: صاحب هذا الامر رجل لایسمیه باسمه الا کافر. (2) حدثنا ابی، ومحمد بن الحسن رضی الله عنهما قالا: حدثنا سعد بن عبدالله عن جعفر بن محمد بن مالک، عن علی بن الحسن بن فضال، عن الریان بن الصلت قال: سئل الرضا(ع) عن القائم(عج) فقال: لایری جسمه، ولا یسمی باسمه (3) حدثنا ابی، ومحمد بن الحسن رضی الله عنهما قالا: حدثنا سعد بن عبدالله عن محمد بن عیسی بن عبید، عن اسماعیل بن ابان، عن عمرو بن شمر، عن جابر بن یزید الجعفی قال: سمعت اباجعفر(ع) یقول: سال عمر امیر المؤمنی(ع) عن المهدی فقال: یا ابن ابی طالب اخبرنی عن المهدی ما اسمه؟ قال اما اسمه فلا، ان حبیبی وخلیلی عهد الی ان لا احدث باسمه حتی یبعثه الله عزوجل وهو مما استودع الله عزوجل رسوله فی علمه. (4) حدثنا ابی رضی الله عنه قال: حدثنا سعد بن عبدالله، عن محمد بن احمد العلوی، عن ابی هاشم الجعفری قال: سمعت ابا الحسن العسکری(ع) یقول: الخلف من بعدی الحسن ابنی فکیف لکم بالخلف من بعد الخلف؟ قلت: ولم جعلنی الله فداک؟ قال: لانکم لاترون شخصه ولایحل لکم ذکره باسمه، قلت: فکیف نذکره؟ فقال: قولوا: الحجة من آل محمد(ع)»

ایشان در کتاب شریف عیون اخبار الرضا(ع) در باب «النصوص علی الرضا(ع) بالامامه فی جمله الائمه الاثنا عشر(ع)» در ذیل حدیث (1) (حدیث لوح) می‌فرماید: «جاء هذا الحدیث هکذا بتسمیته القائم(ع) والذی اذهب الیه النهی عن تسمیته(ع)»

2. مرحوم مجلسی (ره) در بحار الانوار

اولا مرحوم مجلسی (ره) بابی را به همین نام باز نموده ؛ وچندین روایت را مطرح کرده است.

وی پس از بیان روایت پنجم چنین می‌فرماید: «هذه التحدیدات مصرحه فی نفی قول من خص ذلک بزمان الغیبه الصغرا تعویلا علی بعض العلل المستنبطه والاستبعادات الوهمیه»

3. مرحوم کلینی در کافی

مرحوم کلینی نیز در جلد اول کافی شریف بابی را به همین عنوان گشوده اند و در آن 4 روایت را بیان می‌فرماید: «باب فی النهی عن الاسم»(1) علی بن محمد، عمن ذکره، عن محمد بن احمد العوی، عن داود بن القاسم الجعفری قال: سمعت ابا الحسن العسکری(ع) یقول: الخلف من بعدی الحسن، فکیف لکم بالخلف من بعد الخلف؟ فقلت: ولم جعلنی الله فداک؟ قال: انکم لاترون شخصه ولایحل لکم ذکره باسمه، فقلت: فکیف نذکره؟ فقال: قولوا: الحجة من آل محمد(ع). (2)عدة من اصحابنا، عن جعفر بن محمد، عن ابن فضال، عن الریان بن الصلت قال: سمعت ابا الحسن الرضا(ع) یقول: وسئل عن القائم(عج) فقال: لایری جسمه، ولایسمی اسمه. (4) محمد بن یحیی، عن محمد بن الحسین، عن الحسن بن محبوب، عن ابن رئاب عن ابی عبدالله(ع) قال: صاحب هذا الامر لایسمیه باسمه الا کافر»

4. محدث نوری (ره) در مستدرک وسائل الشیعه

میرزای نوری (ره) نیز در مستدرک بابی دارند که از عنوان باب،نظر نهایی ایشان را می‌توان فهمید. وی عنوان این باب را چنین می‌نامد «باب تحریم تسمیه المهدی وسائر الائمه(ع) وذکرهم وقت التقیه وجواز ذلک مع عدم الخوف الا المهدی(ع) فانه لایسمی باسمه الی وقت الظهور» وسپس 17 روایت نقل می‌نماید، که بعقیده ایشان بعضی نص هستند و بعضی ظهور دارند، ایشان در آخر می‌فرمایند: «قلت و هذه الاخبار وغیرها مما یوجد فی الاصل (ای وسائل الشیعه ج11 باب 33 من ابواب الامر والنهی) بعد حمل ظاهر‌ها علی النص‌ها صریحه فی ان عدم جواز تسمیه مولانا المهدی(ص)باسمه المعهود...» از باب نمونه به چند روایت اشاره می‌کنیم؛ ([14095].3 وقال: حدثنا محمد بن عبدالجبار رضی الله عنه قال: قلت لسیدی الحسن بن علی(ع): یا بن رسول الله جعلت فداک احب ان اعلم من الامام وحجة الله علی عباده من بعدک؟ قال: ان الامام والحجة بعدی ابنی، سمی رسول الله(ص)وکنیه، الذی هو خاتم حجج الله وخلفائه الی ان قال(ع). فلا یحل لاحد ان یسمیه او یکنیه باسمه و کنیته، قبل خروجه(ع). [14096]4 وقال: حدثنا ابراهیم بن محمد بن فارس النیسابوری قال: لما هم الوالی عمرو بن عوف بقتلی، وهو رجل شدید وکان مولعا بقتل الشیعة، فاخبرت بذلک وغلب علی خوف عظیم، فودعت اهلی واحبائی وتوجهت الی دار ابی محمد(ع) لاودعه، وکنت اردت الهرب، فلما دخلت علیه رایت غلاما جالسا فی جنبه کان وجهه مضیئا کالقمر لیلة البدر، فتحیرت من نوره وضیائه، وکاد ان انسی ماکنت فیه من الخوف والهرب، فقال: یا ابراهیم، لاتهرب فان الله تبارک وتعالی سیکفیک شره فازداد تحیری، فقلت لابی محمد(ع): یا سیدی جعلنی الله فداک من هو وقد اخبرنی بما کان فی ضمیری!؟ فقال: هو ابنی، وخلیفتی من بعدی. وهو الذی یغیب غیبة طویلة، ویظهر بعد امتلاء الارض جورا و ظلما، فیملاها قسطا و عدلا فسالته عن اسمه، فقال: هو سمی رسول الله(ص)و کنیه، ولا یحل لاحد ان یسمیه او یکنیه بکنیته، الی ان یظهر الله دولته وسلطنته، فاکتم یا ابراهیم ما رایت و سمعت منا الیوم الا عن اهله فصلیت علیهما و آبائهما، وخرجت مستظهرا بفضل الله تعالی، واثقا بما سمعت من الصاحب(ع)

++++++++=======+++++++++++

5. مرحوم سید نعمت الله جزائری (ره) در نورالبراهین

وی در ذیل روایت معروف عبدالعظیم حسنی و عرضه دین خود به امام هادی(ع) می‌فرماید: «اختلف الاصحاب عطر الله مرقدهم فی جواز تسمیه صاحب الدار(ع) باسمه فذهب جماعه منهم المفید و الطبرسی قدس الله روحیهما الی عدم جوازه. وذهب طائفه منهم المحقق نصیر الدین طوسی والفاضل و الاردبیلی والبهاء المله والدین (رض) الی جوازه» سپس می‌فرماید «والاخبار الداله علی القول الاول اوضح سندا و اصح دلاله واکثر عددا مما دل علی القول الثانی»

وسپس به نمونه هایی اشاره می‌فرماید «والاخبار الدالة‌علی القول الاول اوضح سندا واصح دلالة واکثر عددا مما دل علی القول الثانی، وفیها: من سماه فی مجمع من الناس باسمه فعلیه لعنة الله. وفی حدیث آخر: لایمسیه باسمه الا کافر وفی روایة‌اخری: لایحل لکم ذکره»

6. محقق داماد (ره) در الرواشح السماویة

ایشان در راشحه یازدهم بعد از بیان روایت معروف امام حسن عسگری(ع) که فرمود «لایحل لکم التسمیه» می‌فرماید: «و من القاصرین من احداث هذا العصر ممن لیس علی بضاعة‌ المحصلین من لم یعرف الرجل فحار فی امره وذهب وهمه فی تعیینه الی ما تضحک منه الثکلی وتسخر منه العجماء ثم هذا الخبر من احادیث النهی عن تسمیة‌ القائم(عج) و رواه الصدوق فی کتاب کمال الدین و تمام النعمة فی الصحیح عن محمد بن احمد العلوی عن ابی هاشم الجعفری قال سمعت ابالحسن العسکری(ع) الحدیث وکذالک رواه شیخنا المفید فی ارشاده و رئیس المحدثین فی کتابه الکافی هذا فی کتاب الحجة فی باب فی النهی عن الاسم و روایات هذا الباب فی کتب الاصحاب کثیرة‌ صحاح وحسان موثقات و قویات و قد احصینا قسطا صالحا منها فی کتاب شرعة‌ التسمیة فی زمان الغیبة» وی همچنین در کتاب شریفی که در همین موضوع نوشته اند بنام «شرعه التسمیه فی زمان الغیبه» بر این حرمت ادعای اجماع نموده‌اند. عبارت ایشان به نقل از مکیال المکارم چنین می‌باشد «ان شرعة‌ الدین و سبیل المذهب انه لایحل لاحد من الناس فی زمننا هذا و اعنی به زمان الغیبة الی ان یحین حین الفرج، ویاذن الله سبحانه لولیه وحجته علی خلقه القائم بامره، والراصد لحکمه بصریح الظهور، وشروق المخرج، ان یسمیه ویکنیه(ص)فی محفل مجمع، مجاهرا باسمه الکریم، معلنا بکنیته الکریمة، وانما الشریعة المشروعة‌ المتلقاة عن ساداتنا الشارعین(ص)اجمعین فی ذکرنا ایاه مادامت غیبته الکنایة‌ عن ذاته القدس بالقابه القدسیة: کالخلف الصالح والامام القائم، والمهدی المنتظر والحجة(عج) من آل محمد(ص)وکنیته. و علی ذلک اطباق اصحابنا السالفین واشیاخنا السابقین الذین سبقونا بضبط مآثر الشرع وحفظ شعائر الدین رضوان الله تعالی علیهم اجمعین والروایات الناصة‌ متظافرة بذلک عن ائمتنا المعصومین(ع)، ولیس یستنکره الا ضعفاء التصور بالاحکام والاخبار واطفاء‌الاطلاع علی الدقائق والاسرار والا القاصرون الذین درجتهم فی الفقه ومبلغهم من العلم ان لایکون لهم قسط من الخبرة بخفیات مراسم الشریعة، ومعالم السنة، ولانصیب من البصیرة فی حقائق الحکیم ولا حظ من تعرف الاسرار الخفیة، التی استودعها احادیث مهابط الوحی، و معادن الحکمة، ومواطن النور، و حفظة الدین، و حملة السر، وعبیة علم الله العزیز، انتهی کلامه رفع مقامه.»

7. مرحوم مفید در فصول العشره

وی در فصل رابع از بیان روایتی از امام حسن عسگری(ع) چنین می‌فرماید: «الکلام فی الفصل الرابع فاما الکلام فی الفصل الرابع، وهو: الاستبعاد الداع (کذا) للحسن(ع) الی ستر ولده، وندبر و انتشار هم فی البلاد وثروتهم بالاموال وحسن الاحوال، وصعوبة الزمان فیما سلف علی آبائه(ع) واعتقاد ملوکه فیهم، وشدة غلظتهم علی الدائتین بامامتهم، واستحلالهم الدماء والاموال، ولم یدعهم ذلک الی ستر ولدهم ولا مؤهل الامر من بعدهم. وقول الخصوم: ان هذا متنافر فی احوال العقلاء. فلیس الامر کما ظنوه، ولا کان علی ما استبعدوه. والذی دعا الحسن الی ستر ولده، وکتمان ولادته، واخفاء شخصه، والاجتهاد فی اهمام ذکره بما خرج الی شیعته من النهی عن الاشارة‌ الیه، وحظر تسمیته، ونشر الخبر بالنص علیه.

فصل دوم : ادله طرفین

الف. ادله قائلین به جواز

الف.1 (روایات) ..... اخباری که در آنها به صراحت اسم حضرت برده شده است.

روایاتی که در این خصوص آورده اند دو دسته اند: یک دسته که مطلق بیان شده و به مورد خاصی اختصاص ندارد مثل «وباسناده عن ابن بابویه، عن محمد بن ابراهیم بن اسحاق الطالقانی، عن ابی محمد بن همام، عن محمد بن عثمان العمری، عن ابیه، عن ابی محمد الحسن بن علی(ع) فی الخبر الذی روی عن آبائه(ع) ان الارض لاتخلو من حجة الله علی خلقه، و ان من مات ولم یعرف امام زمانه مات میتة جاهلیة، فقال: ان هذا حق کما ان النهار حق، فقیل: یابن رسول الله فمن الحجة والامام بعدک؟ فقال: ابنی محمد، هو الامام والحجة بعدی، فمن مات ولم یعرفه مات میتة‌ جاهلیة. ورواه علی بن عیسی فی (کشف الغمة) نقلا عن الطبرسی فی (اعلام الوری). اقول: والاحادیث فی التصریح باسم المهدی محمد بن الحسن(ع) وفی الامر بتسمیته عموما وخصوصا تصریحا وتلویحا فعلا وتقریرا فی النصوص والزیارات والدعوات والتعقیبات والتلقین و غیر ذلک کثیرة جدا، قد تقدم جملة من ذلک، و یاتی جملة ‌اخری و هو دال علی ما قلنا فی العنوان»

دسته دوم: روایاتی هستند که در یک مورد خاص ذکر شده اند؛ مانند روایات باب عقیقه، باب دفن، باب مزارات، احتضار و ابواب ذکر.

الف.2.(تقیه).... حرمت بخاطر تقیه است.

قائلین به جواز، بسیاری از روایات وارده در باب نهی از تسمیه را حمل بر تقیه کرده‌اند. مثلا شیخ حر عاملی (ره) در ذیل حدیث شماره (21459) 7. (وعن علی بن محمد، عن ابی عبدالله الصالح قال: سالنی اصحابنا بعد مضی ابی محمد(ع) ان اسال عن الاسم والمکان، فخرج الجواب: ان دللتم علی الاسم اذاعوه وان عرفوا المکان دلوا علیه) می‌فرماید: «اقول: هذا دال علی اختصاص النهی بالخوف وترتب المفسدة» وهمچنین در ذیل احادیث 8. 9. 12 توجیهات مشابهی دارد، ولی در پایان بحث خود می‌فرماید: «والاحادیث فی التصریح باسم المهدی محمد بن الحسن(ع) وفی الامر بتسمیته عموما وخصوصا تصریحا وتلویحا فعلا وتقریرا فی النصوص والزیارات والدعوات والتعقیبات والتلقین وغیر ذلک کثیرة جدا، قد تقدم جملة من ذلک، ویاتی جملة اخری وهو دال علی ما قلناه فی العنوان»

یا مثلا مرحوم فیض در ذیل روایت ابی عبدالله صالحی می‌نویسد«... ویستفاد من ظاهر التعلیل ان تحریم التسمیه کان مختصا بذلک الزمان».

ویا صاحب «کشف الغمة» می‌فرماید: «ان المنع من ذلک انما کان للتقیه فی وقت الخوف علیه والطلب له ولاسوال عنه، فاما الان فلا والله اعلم»

الف.3 (جمع بین روایات)

آیت الله مکارم شیرازی بعد از اینکه سه قول مشهور( حرمت مطلقا، حرمت تا ظهور، حرمت به جهت تقیه وخوف) را در این مورد بیان نموده اند، می‌فرماید: «تنها راه برای جمع بین این روایات متعارض حمل روایات مطلق (طائفه اول ودوم) بر روایات مقید (روایات تقیه وخوف)است. و اگر غیر از این کار را بکنیم باید قائل به تساقط عند المتعارضین شد»

الف.4 (استبعاد محض)

یعنی از یک طرف قائل به حرمت بصورت مطلق، و از طرفی قائل به جواز اسامی والقاب دیگر، که مشیر به اسم ایشان است، بشوییم؛ این تعبد شدید واستبعاد محض است.

صاحب «کشف الغمة (ره) در طعنی که به مرحوم طبرسی و مفید می‌زند می‌فرماید: «قال افقر عباد الله تعالی علی بن عیسی اثابه الله تعالی من العجب ان الشیخ الطبرسی و الشیخ المفید رحمهما الله تعالی قالا انه لا یجوز ذکر اسمه ولاکنیته ثم یقولان اسمه اسم النبی(ص)وکنیته کنیته(ع) وهم یظنان انهما لم یذکرا اسمه ولا کنیته و هذا عجیب والذی اراه ان المنع من ذلک انما کان للتقیة فی وقت الخوف علیه والطلب له السؤال عنه فاما الان فلا والله اعلم

ب. ادله قائلین به حرمت تسمیه

ب.1. (نصوص)

علامه مجلسی در مرآت العقول سه روایت از صدوق ذکر می‌نماید که دلالتشان را بر عدم جواز، تمام می‌داند. همچنین مرحوم سید نعمت الله جزایری (ره) در نورالبراهین بر روایت کافی وکمال الدین اشاره می‌کند.

مرحوم کلینی در کافی شریف 4 روایت و محدث نوری در مستدرک الوسائل 17 روایت را بیان می‌نماید.

ب.2. (ادب)

قائلین به حرمت یکی از ادله خود را با ضمیمه کردن به روایت ادب در مقابل حضرت حجت روحی له الفداء می‌دانند؛ صاحب مکیال در تنبیهات بحث خود در این رابطه در تنبیه ثانی می‌فرماید: «الثاتی: لاریب فی ان الاولی والاحوط فی غیر المجامع ایضا ذکره(ع). بالقابه الشریفة وترک التصریح باسمه المبارک المعهود، خروجا عن شبهة الخلاف ولما فیه من التعظیم والاحترام للامام(ع) بل هو المعهود المتعارف فی کلام الائمة واتباعهم(ع)»

علامه مجلسی (ره) در مرآة در سومین توجیه خود از روایت ابن رئاب می‌فرماید: «نباید هیچ یک از ائمه را به اسم ذکر کنیم مثلا بگوییم «یا جعفر» و... این استخفاف و بی‌احترامی بوده و موجب کفر است.»

ب.3. عدم حمل (روایات نهی) بر جواز وتقیه.

1. 3. صاحب مکیال می‌فرماید: اذا عرفت ما ذکرنا فنقول: ان مقتضی الجمع بین الدلیلین اعنی اخبار الحرمة والاخبار المجوزة، هو ما اخترناه من التفصیل بین مجامع الناس وغیرها فیقال بالحرمة فی المجامع، وبالجواز فی غیرها، لان اخبار الجواز کما تری اما نقل فعل او تقریر، ولیس لها عموم او اطلاق یوجب رفع الید عن الاخبار الناهیة فوجب الاخذ بالقدر المتیقن، وتخصیص ادله الحرمة بهذا المقدار، وهو غیر المجامع من الناس ویبقی ذکر اسمه الشریف فی المجامع تحت عموم ادلة الحرمة. و چندین موید می‌آورد «ویؤید ما ذکرنا، ویؤکده التوقیعان المرویان فی کمال الدین احدهما: ملعون ملعون من سمانی فی محفل من الناس. والثانی: حدثنا محمد بن ابراهیم بن اسحاق الطالقانی (رضی الله عنه) قال: سمعت ابا علی محمد بن همام یقول: سمعت محمد بن عثمان العمری قدس الله روحه یقول: خرج توقیع بخط تعرفه: من سمانی فی مجمع من الناس باسمی فعلیه لعنة الله. ویؤید ما ذکرنا ایضا ما سمعته فی کلام السید المحقق رضی الله عنه الناس.

ویؤید ایضا الاعتبار العقلی والعرفی لان فی التعبیر عن شخص جلیل بالقابه فی المجامع والمحافل وترک التصریح باسمه نوعا من التعظیم والاحترام لایخفی علی احد من العوام، فضلا عن الخواص والاعلام، والله العالم بحقائق الاحکام.

ویؤیده ایضا ما عرفت فی حدیث اللوح، ان ابا جعفر(ع) طلب من جابر ان یلقاه فی الخلوة فکان ذکر اسمه منهما فی غیر مجمع من الناس. ویؤیده ایضا لزوم تخصیص الاکثر لو قلنا بخروج غیر مورد الخوف والتقیة مطلقا عن العمومات المذکورة فتدبر. و یؤیده ایضا حدیث حذیفة بن الیمان.

2 .3. صاحب مستدرکات بعد از بیان روایات می‌فرماید:

وحمل اخبار الباب علی التقیة فاسد من وجوه: الاول: ما عرفت من ان غایة المنع ظهوره(ع)، سواء کان هناک خوف ام لا

الثانی: انه لو کان للتقیة‌ لعم سائر القابه الشائعة، خصوصا المهدی الذی بشر بلفظه فی جل الاخبار النبویة العامیة. الثالث: ان الفریقین اتفقوا علی انه(ص)بشر بوجوده(ع)، و انه یظهر فی آخر الزمان، ویملا الارض قسطا وعدلا، وانما الخلاف فی سلسلة نسبه و ولادته وعدمها، وفی جل هذه الاخبار ذکره بلقبه المهدی، و ان اسمه اسمی، فکلهم عارفون باسمه، فلم یبق احد یستر عنه. الرابع: ان فی جملة من الاخبار المنع، و ما لم یذکر فیه اسمه، صرح بانه سمی النبی(ع)، فالسامع الراوی عرف اسمه فان کانت التقیة منه فقد عرفه، وان کان من غیره فلا وجه لعدم ذکره فی هذا المجلس، بل اللازم تنبیه الراوی بان لا یسمیه(ع) فی مجلس آخر. الخامس: ان اصل منشا الخوف، ان کان من جهة ان الجبارین، لما سمعوا بان زوال ملکهم ودولتهم بیده، فکانوا فی صدد قتله وقمعه، فاللازم ان لا یذکر بشی من القابه الشائعة، خصوصا المهدی الذی به بشروا و انذروا وخوفوا، فلا وجه لاختصاص الاسم المعهود بالمنع.

فصل سوم: بررسی ادله وتعارض روایات

کلام در این فصل در چند مسئله است:

مسئله 1: حمل بر تقیه چرا؟

آیا واقعا می‌شود روایات نهی از اسم را حمل بر تقیه کنیم وقول قائلین به جواز را بپذیریم؟ قبل از جواب به این سؤال باید بیانی را از مرحوم نوری بیان کنیم: ... وحمل اخبار الباب عی التقیة فاسد من وجوه: الاول: ما عرفت من ان غایة المنع ظهوره(ع)، سواء کان هناک خوف ام لا

الثانی: انه لو کان للتقیة لعم سائر القابه الشائعة، خصوصا المهدی الذی بشر بلفظه فی جل الاخبار النبویة العامیة. الثالث: ان الفریقین اتفقوا عی انه(ص)بشر بوجوده(ع)، و انه فی سلسلة نسبه ولادته وعدمها، و فی یظهر فی آخر الزمان، ویملا الارض قسطا وعدلا، وانما الخلاف جل هذه الاخبار ذکره بلقبه المهدی، و ان اسمه اسمی، فکلهم عارفون باسمه، فلم یبق احد یستر عنه. الرابع: ان فی جملة من الاخبار المنع، و ما لم یذکر فیه اسمه، صرح بانه سمی النبی(ص) فان کانت التقیة ‌منه فقد عرفه، و ان کان من غیره فلا وجه للعدم، وآله، فالسامع الراوی عرف اسمه ذکره فی هذا المجلس، بل اللازم تنبیه الراوی بان لایسمیه(ع) فی مجلس آخر. الخامس: ان اصل منشا الخوف، ان کان من جهة ان الجبارین، لما سمعوا بان زوال ملکهم ودولتهم بیده، فکانوا فی قتله وقمعه، فاللازم ان لا یذکر بشی من القابه الشائعة، خصوصا المهدی الذی به بشروا وانذروا صدد وخوفوا، فلا وجه لاختصاص الاسم المعهود بالمنع. السادس: انه لا مسرح للخبر الاول من الباب للحمل علی التقیة ‌ابدا، فلاحظه. هذا و قد ادعی المحقق الداماد فی رسالة (شرعة التسمیة) الاجماع علی التحریم، والسید المحدث الجزایری فی (شرح العیون) نسب التحریم الی الاکثر، و الجواز الی بعض معاصریه، فانه کما قال، اذ لم یعرف القول بالجواز قبل طبقته، الا من المحقق نصیر الدین الطوسی، و صاحب (کشف الغمة)، و صارت المسالة‌ فی عصر المحقق الداماد نظریة، و کتب فیه و بعده رسائل فی التحریم و الجواز

فلما وصلت النوبة الی صاحب الوسائل، المصر علی القول بالجواز، کتب رسالة‌ طویلة‌ و استدل عی الجواز باخبار کثیرة تقرب من مائة، و لایکاد ینقضی تعجبی من هذا العالم، کیف رضی للنفسه التمسک بها!؟ بل اوقع نفسه فی مهلکة بهض التکلفات، بل ما یوهم التدلیس فیما تمسک به اخبار وردت فی فضیلة التسمیة بهذا الاسم، التی تاتی فی ابواب النکاح. و ما ورد من ان من مات ولم یعرف امام زمانه... الی آخره، فان معرفته لاتتحقق الا بعد معرفة اسمه. و اخبار التلقین للمیت، ففیها الامر بذکر اسامیهم علیهم السلام، وجملة من الادعیة التی امر فیها بذکرهم باسامیهم. و الاخبار الکثیرة الدالة‌علی انه سمی رسول الله(ع)، و بعد اخبار اللوح المختلف متنها جدا، الدال علی کتابته(ع) فیه بهذا الاسم، وامثال ذلک مما لا ربط له بالمقام، ولا اشارة‌له بالمرام، نعم فیها جملة‌ من الاخبار التی ذکر(ع) فیها باسمه، بعضها من الراوی، و بعضها منهم فی م.اضع مخصوصة، وکلها قضایا شخصیة قابلة لمحامل کثیرة، لاتقاوم الاخبار الناصة‌الناهیة، ولیس فی جمیع ما جمعه خبر واحد نصوا فیه علی الجواز. وهذا الکتاب لا یقتضی البسط فی المقال بازید من هذا، و من جمیع ذلک ظهر ان اللازم جعل عنوان الباب ما ذکرناه، لاما ذکره، و الله العالم

در ضمن صاحب کتاب مکیان روایاتی را که دلالت بر مطلق نهی (بدون خوف و تقیه) می‌کنند، متواتر می‌داند ثانیا: زمانی حجیت روایتی تمام می‌شود که هم صدور، هم دلالت و هم جهت صدور هر سه تمام شد، اگر سند هر دو دسته روایات (روایات حرمت و جواز) را تمام بدانیم و دلالتشان را هم تام، آنگاه نوبت به جهت صدور می‌رسد، حال (جهت صدور) آیا این روایات تقینا صادر شده اند؟ یا خیر؟ مرجع رسیدگی به آن چیست‌؟ زیرا ما در بحث صدور، متکفل آن دلائل حجیت خبر ثقه و .... است، در مورد دلالت هم که به حکم اصاله الظهور، که بحث حجیت ظواهر آنرا بر عهده می‌گیرد؛ اما جهت صدور؛ این جهت را سیره عقلانیه بر عهده می‌گیرد؛ حال آیا عقلاء این احتمال (صدور، تقییتا) را مؤثر می‌دانند یا خیر؟ بله اگر قرائنی اعم از حالیه یا مقالیه بود، در جهت صدور اخلال بوجود می‌آید، اما آیا در روایات قرائن حالیه در دست هست یا خیر؟ بله قرائن مقالیه در بعضی از روایات وجود دارد که این منافی با حرمت مطلقا نیست، زیرا تمام روایاتی که تقیه را جایز می‌شمارند گواه بر این هستند که هر جا خوف یا ضرر احتمالش برود، باید تقیه کرد و اصلا بحث ما در این موارد نیست بلکه بحث حرمت در مواردی است که هیچ گونه احتمال خوف و یا ضرر نرود.

صاحب مکیال در این رابطه می‌فرماید: مضافا الی ان حمل الکلام علی التقیة خلاف الاصل لان الظاهر من طریقة العقلاء و اهل اللسان کونهم فی محاورتهم فی بیان مقام الحکم الواقعی فصرف الکلام الی غیره یحتاج الی دلیل صریح یوجب رفع الید عن العمومات الکثیرة و هو مفقود فی المقام. و ایضا القول بالتحریم (مطلقا) هو مقتضی ظهور العام کما عرفت فتخصیص الحرمة‌ببعض الافراد اخراج للعام عن ظاهره من غیر جائز کما لایخفی علی من تدبر. اذا عرفت ذلک فنقول ان ما اخترناه من القول بحرمة ذکر اسمه الشریف المعود فی المحافل و المجامع مؤید بامور. احدها: انه لم ینقل فی احادیث المعراج خبر واحد صرح فیه الرب جل جلاله باسم المهدی روحی فداه کما لایخفی علی المتتبع. الثانی: انه لم ینثل فی الاحادیث النبویة مع کثرتها و تظافرها حدیث صرح النبی(ص)فیه باسمه الشریف بل کان یذکره بالقابه اویقول(ص)اسمه اسمی و کنیته کنیتی و هذان الوجهان ذکرهما المحدث النوری (رضی الله عنه) و فی کلیهما نظر. الثالث: الاجماع المنقول فی کلام السید المحقق الداماد.

بنابراین، روایایتی را هم که صاحب وسائل (ره) در ابواب مختلف بیان نموده است، قابل توجیه به این بیان می‌باشند.

ثالثا: کثیری از روایات که در آنها تصریح به اسم حضرت شده است قابل توجیهاتی است، که به کوچکترین توجهی قابل فهم است؛ مثلا روایت عقیقه، همانطور که محدث نوری فرموده اند نام کذاری مولود به این اسم تا هفت روز متسحب می‌باشد.

ایشان همچنین این روایات را صحیح می‌شمارد ولی نام بردن از حضرت را یا از خود راوی می‌داند. و یا از ائمه(ع) در مواضع مخصوص، و این روایات، معارض با روایات نص در نهی نمی باشند؛ همچنین، هیچ روایتی که نص بر جواز باشد نداریم.

رابعا: ما نمی توانیم اجماعی را که محقق داماد بیان نموده نادیده بگیریم، و چنانچه خدشه ایی هم در این اجماع شود (هر چند که غیر از خواجه نصیر و محقق اربلی خلاف که ثابت نشده بود تا زمان صاحب وسائل) تواتر ادعا شده در روایات نهی از اسم را، نمی شود به راحتی از کنارش، گذاشت.

خامسا: بعضی از اخبار که متضمن اسم شریف امام است، دالات دارد که ذکر نام حضرت فقط بر ایشان (امام معصوم) جایز بوده.

سادسا: مرحوم مجلسی می‌فرماید: و ما ورد فی الاخبار من الامر بتسمیه الائمه فیمکن ان یکون علی التغلیب اوالتجوز بذکره بلقبه و سائر الائمه باسمائهم

هر چند که در هیچ روایتی امر به تسمیه صراحتا بیان نشده؛ بلکه در روایات مستند مجوزین، فقط تصریح به نام حضرت شده بود.

مسئله2: ارتفاع علت مساوی با ارتفاع حکم است.

در روایاتی علل نهی از اسم را صراحتا خوف بیان کرده است و با ارتفاع علت (خوف) قطعا حکم هم مرتفع می‌شود، این توجیح را چگونه پاسخ می‌دهید؟

اولا: اگر خوف از قتل باشد، چرا همین یک اسم باید نهی شود؟ مرحوم محدث نوری در این باره می‌فرماید «و هذه الاخبار وغیرها مما یوجد فی الاصل، بعد حمل ظاهرها علی نصها، صریحة فی ان عدم جواز تسمیة مولانا المهدی(عج) باسمه المعهود، من خصائصه کغیبته وطول عمره، و ان غایة هذا المنع ظهوره و سطوع نوره و استیلاؤه و سلطنته، لایعلم سره و حکمته غیره تعالی، لیس لاجل الخوف و التقیة التی یشارک معه غیره من آبائه الکرام(ع)، بل و خواص شیعته، و یشترک مع اسمه هذا کثیر من القابه الشائعة، فیرتفع بعدمه ولو کان قبل الظهور»

ثانیا: آیا خوف حقیقتا، علت است؟

صاحب مکیان در جواب این اشکال می‌فرماید: فان قلت الظاهر من التعلیل فی الروایة الثانیة کون الخوف علة للترحیم فاذا ارتفع الخوف ارتفع الحکم. قلت: لا یجوز حمل ذلک علی العلة‌الحقیقة، لوجوه: الاول: ان نظیر هذه العبارة‌ وقع فی مواضع متعددة، و حملها الاصحاب علی حکمة التشریع فلا ظهور لها فی المدعی. نعم لو ورد النص بانحصار علة‌تحریم شیء فی امر مخصوص، جاز رفع الید عن عموم التحریم و هذا فی المقام غیر معلوم. لعدم الصراحة و عدم العلم بانحصار العلة‌ فی ملاحظة الخوف و التقیة، لما ستعرف ان شاء الله تعالی. الثانی: ان ذلک لو کان علة لما ابی النبی(ص)عن ذکر اسمه لجندل الخیبری و لما نهی الصادق(ع) اصحابه عن ذکر اسمه الشریف، اذ لم یکن تقیة فی هذا الامر فی زمانهم، لعدم ولادة المهدی(عج). و ما قد یتخیل من ان ما ورد عنهم فی النهی عنه و الحکم بحرمته، و عدم حلیته اخبار عن حال الموجودین فی زمان الحجة(عج)، بانه یحرم علیهم تسمیته للتقیة والخوف فبعید فی الغایة و ضعیف فی النهایة‌لان الظاهر کونهم فی مقام بیان الحکم، مضافا الی امتناع هذا التخیل فی بعض النصوص المذکورة، کقوله(ع)، لا یسمیه باسمه الا کافر. الثالث: انه لو کانت التقیة علة‌لهذا الحکم، لما جاز اظهار اسمه الشریف لهم اصلا مع ان الاخبار المتکثرة من طرق الفریقین دلت علی تنصیص النبی(ص)بان اسمه اسمی و کنیته کنیتی فقد عرفوا بذلک اسمه الشریف. الرابع: انه لو کانت علة‌النهی عن الاسم التقیة و الخوف لاغیر، لوجب ان لایذکر باسم و لالقب اصلا اذا یجب اطراد العلة، ولئلا یعرفه الاعداء مع انه(ع) کان معروفا بالقابه اکثر من اسمه خصوصا لقبه المهدی(ع) و العامة‌ کانوا یعرفونه بلقبه ونسبه ولم ینقل خبر فی النهی عن ذکر ما سوی هذا الاسم الشریف من القابه بل خص المنع فی التوقیع الآتی و غیره بذکر اسمه بخصوصه فهذا دلیل علی ان العلة‌ فی التحریم امر خفی علینا، و الی ذلک اشار امیر المؤمنین(ع) فی الخبر المروی عن کتاب کمال الدین. الخامس:انه لو کانت الحرمة دائرة مدار الخوف و التقیة لما صح جعل ظهوره غایة لذالک لان التقیة قد تکون، و قد لاتکون. السادس: ما عرفت من ترک الخضر(ع) ذکر اسمه الشریف، مع انه لم یکن فی ذلک المجلس خوف اصلا. السابع: ما ذکرنا المحقق النوری: من ان فی جملة من اخبار المنع و ما لم یذکر فیه اسمه، تصریحا بانه سمی النبی، فالسامع الراوی عرف اسمه فان کانت التقیة منه فقد عرفه، و ان کان من غیره فلا وجه لعدم ذکره فی هذا المجلس، بل اللازم تنبیه الراوی بان لایسمیه فی مجلس آخر. الثامن: ان المسمی باسم محمد(ص)لم یکن منحصرا فی القائم(عج) حتی یکون ذکره به منهیا عنه لکی لایعرفه الاعداء بل لو کان العلة الخوف لوجب النهی عن ذکره بالحجة و صاحب الغیبة. و نحوهما فانها مما لم یعهد تسمیة غیره به، بل کان اللازم ان لایعبر عنه بابن العسکری ایضا لکونه صریحا فی حیاته و بقائه(ع) فیطلبه الاعداء و من هنا ظهر ضعف القول باختصاص التحریم بزمان الغیبة الصغری، اذ لو کان الخوف و التقیة هی العلة للزم النهی عن ذکر القابه المخصوصة ایضا»

مسئله 3. حمل روایات بر کراهت

می شود بین روایات جمع کرد، به این صورت که اخبار حرمت را حمل بر کراهت کنیم، در مقابل این جمل چه می‌گوئید؟

اولا: ما در مسئله اول گفتیم که اصلا تعارض وجود ندارد تا بخواهیم روایات را حمل بر کراهت یا حمل بر تقیه کرد؛ یا روایات باب تقیه را قید برای روایات نهی گرفت، چون دو روایت در صورتی متعارض اند که هم صدور، هم دلالت و هم جهت صدور شان تام باشد در صورتی که روایات دال بر جواز، جهت صدور شان (که عن تقیه) باشد، تام نیست؛ و صرف احتمال تقیه هم مکفی جهت تعارض نمی باشد.

ثانیا: این جمع مخالف اجماع منقول از مرحوم محقق داماد می‌باشد.

ثالثا: حمل بر کراهت زمانی است که دلیل معتبر بر خلاف باشد، تا دلیل را مقدم کنیم بر ظواهر ادله منع، در صورتی که بیان شد دلیل معتبری نداریم.

مسئله4. استبعاد محض دلیل پنجم قایلین به جواز استبعاد محض بود، آن را چگونه جواب میدهید؟

اولا. سوال این است؛ آیا صرف بعید بودن یک چیز دلیل مستقلی به حساب می‌آید؟ و با آن معامله ادله اربعه می‌شود؟

ثانیا. همانطور که مجلسی (ره) فرموده است، آیا استبعاد دلیل فقهی به حساب می‌آید؟

فصل چهارم: کلام آخر

همانطور که بیان شد در بحث حرمت تسمیه عمده دو قول وجود دارد هر چند که اقوالی دیگر نیز هست که بر گشتشان به این دو قول است؛ مثل حرمت مختص به زمان غیبت صغری است یا جواز با کراهت و .....

اقوال علماء عظام را در مسئله بیان کردیم همراه با ادله ایشان

آنچه که بنظر می‌رسید قوی‌ترین ادله قائلین به جواز، عدم تقیه در زمان بعد از عصر تقیه بود و چون تقیه نیست پس الان نام بردن به اسم شریف حضرت بلااشکال است ولی چند نکته قابل بیان است.

نکات

1. در مسئله(1) از فصل سوم ثابت شد که عمده دلیل ایشان (تقیه) قوی بنظر نمی رسد.

2. علاوه بر بحث های مذکور بحث از اسناد احادیث هم یکی از مهمترین بحث های این مقوله است ولی به دو دلیل در این جزو بحث نشده.

الف. بخاط اطناب، زیرا در هر دو طایفه روایات صحیحه قابل طرح وجود دارد.

ب. فرض بحث را در صورت صحیح بودن هر دو دسته روایات گرفتیم.

مطلب آخر اینکه آنچه از سیره متشرعه و متدینین خصوصا علماء و بزرگان دین در عصر ما دیده شده است؛ حتی قائلین به جواز، عدم ذکر شریف حضرت، در مجامع عمومی و استفاده از القاب آنجناب می‌باشد؛ و ما هم به تاسی از بزرگان و بخصوص با مطالعه روایات صحیح در «حرمت تسمیه» که مطلق هم وارد شده است؛ معتقدیم حکمت و عللی برای «عدم ذکر شریف» است، که بر ما پوشیده است و لازم نیست جهت جواز آن به تکلف و زحمت بیافتیم، همچنان که علل دو رکعت بودن نماز صبح بر ما پوشیده است.

پس ما هم به خود جرات بیان اسم مبارک را نمی دهیم و از القاب شریف ایشان جهت معطر ساختن کام خود استفاده می‌نمائیم.

 

[1]  . روایاتی که در آنها تصریح به نام مبارک شده است.

[2] . باید توجه داشت که بحث از تسمه فقط در مورد اسم مخصوص حضرت است یعنی (م ح م د) والا ذکر نام ایشان کردن با کنایه و اشاره بلا اشکال است؛ مثل اینکه بگوئیم «اسمه اسم رسول الله (ص) و کنیه کنیه.» با توجه به روایات اقوال در این مسئله هم مختلف شده اند، گروهی قائل به حرمت ذکر نام شریف شده اند و گروهی دیگر قائل به جواز ذکر نام ایشان.

 



نظرات:

نام:
پست الکترونیکی:
متن یادداشت :
کد امنیتی :