wait لطفا صبر کنید

صفحه اصلی » مجله شماره 4 » مقالات
بازدید: 3579
0/0 (0)
اخلاق در عصر ظهور
 
نگارنده : محمد رضا زارع دزفولی
بخش اول کلیات
1- اهمیت و ضرورت اخلاق :         
                          
اقوام روزگار به اخلاق زنده اند        قومی که گشت فاقد اخلاق مردنی است

از مباحث بسیار مهم در جوامع بشری مساله اخلاق بوده وهست و با آمدن پیامبر گرامی اسلام به همین نیاز فطری بشرتوجه نمود همانطوری که انبیاء گذشته نیز متوجه این مطلب بوده اند، وخداوند متعال در قرآن شریف بنا به نیاز فطرت انسانی آیات بسیاری را اختصاص به بحث مهم اخلاق داده است .
نکته قابل توجه این که اگر اخلاق نباشد نه دین برای مردم مفهوم دارد ونه دنیای آنها سامان می یابد «زمانی انسان شایسته ی نام انسان است که دارای اخلاق انسانی باشد و در غیر آن صورت حیوانی خطرناکی است که با استفاده از هوش سرشار انسانی همه چیز را ویران می کند وبه آتش می کشد ؛ برای رسیدن به منافع نامشروع مادّی جنگ به پا می کند ، وبرای فردش جنگ افزارهای ویرانگر تخم تفرقه ونفاق می پاشد ، وبی گناهان را به خاک و خون می کشد!
ممکن است به ظاهر متمدن باشد ولی در این حال حیوان خوش علفی  است ، که نه حلال را می شناسد ونه حرام را ! نه فرقی میان ظلم وعدالت قائل است و نه تفاوتی در میان ظالم و مظلوم  
1- 1 اهمیت وضرورت اخلاق از نگاه قرآن

به دلیل نقش محوری اخلاق در سعادت فردی و اجتماعی انسان خداوند یکی از اهداف اساسی بعثت پیامبران را به ویژه پیامبر اسلام تزکیه ی نفس انسانها قرار داده است .


هو الذی بَعَث فی الامیّیّن رسولاً منهم یتلوا علیهم آیاته ویزکیهم ویعلمهم الکتاب والحکمة وان کانوا من قبل لفی ضلال ٍ مبین  .
او کسی که در میان بی سوادان از خودشان فرستاده ای برانگیخت ، که آیاتش رابر آنان بخواند و آنها را پاک گرداند وکتاب و حکمت نیز بیاموزد هر چند آنان پیش از این در گمراهی آشکار بودند.
همچنین خداوند در سوره شمس پس از آن که به نفس انسانی سوگند یاد کند و بیان می دارد که باید ونباید وشایسته و ناشایسته رابه نفس انسانی الهام کرده وچنین ادامه می دهد.
قد افلح من زکاها * و قد خاب من دسّاها  
پیامبراسلام علاوه که در مقام سخن به اخلاق وفضایل اخلاقی بالا بود در مقام عمل ورفتار نیز فضایل اخلاقیش مشهور بود.
وانّکَ لَعَلی خُلقٍ عظیم  
تو اخلاق عظیم وبرجسته ای داری
1-2  اهمیت وضرورت اخلاق  ازنگاه روایات

ریشه واساس وفلسفه بعثت پیامبر گرامی اسلام مسأله مهم اخلاق است .
1- انما بُعِثتُ لِاُ تَمِّمَ مکارمَ الاخلاق .  
براساس این روایت نبوی که البته به مضامین مختلفی از آن نبی گرامی نقل شد. یکی از علت های مهم بعثت را تکمیل فضایل اخلاقی انسان ها بیان می کند.
و از اهمیت این مساله همین که امیر مؤمنان علی (ع) نیز در کلامی گویا می فرماید :
2- لو کُنّا لانرجوا جَنَّةً ولا نخشی ناراً ولا ثواباً ولا عقابا ً لکان یَنبَغی لنا اَن نُطالِبَ بمکارمِ الاخلاقِ فانّها ممّا تدلُّ علی سبیل النّجاحِ  
اگر ما امید و ایمانی به بهشت وترس و وحشتی از دوزخ ، وانتظار ثواب وعقابی نمی داشتیم ،شایسته بود به سراغ فضایل اخلاقی برویم ؛ چرا که آنها راهنمای نجات و پیروزی وموفقیت هستند.
با توجه به این حدیث علاوه که اخلاق راه نجات در قیامت است زندگی دنیا نیز بدون آن سامان نمی پذیرد .
در حدیث دیگری از نبی مکرم اسلام راه اتصال به خداوند متعال را فضایل اخلاقی بیان داشته بگونه ای که هر کس می خواهد به خداوند متصل شود بهترین وسیله کسب سجایای اخلاقی است .
3- قال رسول الله (ص) وجَعَل الله سبحانَه مکارمَ الاخلاقِ صلةً بَینَهُ وبینَ عبادِهِ فَحَسَبُ اَحَدِکُم اَن یَتَمَسّّکَ بِخُلقٍ مُتَّصِلٍ بالله  
خداوند سبحان فضایل اخلاقی را وسیله ارتباط میان خودش وبندگانش قرار داده ، همین بس که هر یک از شما دست به اخلاقی بزند که او را به خدا مربوط سازد .
قابل توجه اینکه زندگی پیشوایان دینی وائمه اطهار نیز سراسر زندگیشان دعوت کردن به مسائله اخلاقی بوده بگونه ای حتی حضرت امام زمان(عج ) یکی از کارهای اصلی حکومتش را بر پایی اخلاق ومبارزه جدی با فساد اخلاقی بیان می کند، همانطوری که نبی اکرم ودیگر ائمه و با  فساد مبارزه کردند وحاضر نشدند در جامعه بی فضیلت کنار آیند همچون امام حسین (ع ) که می فرماید با حاکم فاسدی چون یزید بیعت نمی کنم ، و حاضر نشد در مقابل مفاسد اخلاقی یزید کنار آید امام مهدی (عج ) نیز همان سیره و روش راه را در پیش خواهد گرفت که در این مقاله مشروحه بیان خواهیم نمود.

2- تعریف علم اخلاق
مفهوم لغوی واژه اخلاق
اخلاق در اصل واژه عربی است مفرد آن خُلق و خُلُق است ، در لغت به معنای سرشت وسجیه به کار رفته است ، اعم از اینکه سجیه وسرشتی نیکو وپسندیده باشد مانند جوان مردمی ودلیری ویا سجیه وسرشتی زشت وناپسند باشد مانند فرومایگی وبُزدلی   
لغت شناسان آن را با واژه خُلق هم ریشه دانسته اند ، وقتی گفته می شود فلان کسی خُلق زیبایی دارد یعنی نیرو وسرشت یا صفت معنوی وباطنی زیبا دارد .
در مقابل هنگامی که می گویند فلان کس خَلق زیبایی دارد به معنای آن است که دارای آفرینش وظاهری زیبا و اندامی سازگار است .
با مراجعه به اصلی ترین منابع کلاسیک و متعارف علم اخلاق در حوزه علوم اسلامی و دقت در موارد کاربرد آن در قرآن وروایات ، علم اخلاق را می توان به چنین تعریف نمود:
علم اخلاق ، علمی است که صفات نفسانی خوب و بد و اعمال ورفتار اختیاری متناسب با آنها را معرفی می کند وشیوه ی تحصیل نفسانی خوب وانجام اعمال پسندیده ودوری از صفات نفسانی بدو اعمال ناپسند را نشان می دهد .  
(بر اساس این تعریف ، علم اخلاق علاوه بر گفت و گو از صفات نفسانی خوب و بد، از اعمال و رفتار متناسب با آنها نیز بحث می کند .غیر از این ، راهکارهای رسیدن به فضیلت ها و دوری از رذیلت ها اعمم از نفسانی و رفتاری را نیز مورد بررسی قرار       می دهد.

3- موضوع علم اخلاق

با توجه به این تعریف که از اخلاق شده ، موضوع علم اخلاق ، عبارت است از صفات واعمال خوب و بد،  از آن جهت که برای انسان قابل تحصیل واجتناب ویا انجام و ترک اند . وبرخی از عالمان اخلاق با توجه به اینکه بازگشت رفتار وصفات خوب وبد انسان به روح وروان انسان می باشد موضوع علم اخلاق را نفس انسانی دانسته اند . ) .
4- هدف علم اخلاق :
این است که انسان را به کمال وسعادت حقیقی خود که همانا هدفِ اصلی خلقت جهان وانسان است برساند.
تفسیر واقعی وتحقق این کمال وسعادت به آن است که انسان به قدر ظرفیت واستعداد خود، چه در صفات نفسانی وچه در حوزه رفتاری ، جلوگاه اسماء و صفات الهی       گردد ، تا در حالی که همه ی جهان طبیعی وبی اراده به تسبیح جمال و جلال خداوندی مشغول اند ، انسان را با اختیار و آزادی خویش ، مقرّب ترین ، گویا ترین و کامل ترین مظهر الهی باشد.
 غربیها نیز نسبت به مساله اخلاق توجه داشته اند و آنها نیز به تعریف علم اخلاق پرداخته اند که نتیجه آن تعاریف با ما یکی است به عنوان نمونه ژکس می گوید :
« علم اخلاق عبارت است از تحقیق در رفتار آدمی به آن گونه که باید باشد . »
در حالی که بعضی دیگر که پیشنهادی متفاوتی دارند (مانند فولکیه ) در تعریف علم اخلاق می گوید:
مجموع قوانین رفتار که انسان به واسطه ی مراعات آن می تواند به هدفش برسد ،

علم اخلاق است . )  
این سخن کسانی است که برای ارزشهای وللدی انسان اهمیّت خاصّی قائل نیستند بلکه ازنظر آنان رسیدن به هدف ( هر چه باشد ) مطرح است ، و اخلاق را از نظر آنها چیزی جز اسباب وصول به هدف نیست .
5- ارتباط دین با اخلاق
پیش از ورود در بحث اخلاق در آستانه ظهور لازم است ارتباط دین با اخلاق را مطرح کنیم چرا که دین اخلاق را تبیین وتلطیف می کند. اگر دین را مجموعه ی عقاید و دستورهای عملی فرستاده شده از سوی آفریدگار بدانیم و اخلاق را مجموعه ی        آموزه هایی که وظیفه ی عملی انسان را می نمایاند و راه رسم درست زندگی کردن را ترسیم می کند رابطه تنگاتنگ دین و اخلاق روشن می شود بگونه ای که اخلاق را      پاره ای ناگسستنی از دین می بینیم . براین اساس وحی الهی ، بهترین و مطمئن ترین ، شیوه برای به دست آوردن نظام اخلاقی است .
6- تاثیر اخلاق در روان آدمی و جوامع بشری
1-6  : تقویت روان انسان :
انسان از دو بعد جسمی وروحی تشکیل یافته است . در بعد روحی ، تزکیه نفس وتحلّی به فضایل اخلاقی و دوری از رذایل ، بر عهده ی اخلاق است . از بعد جسمانی نیز باید تمام چیزهای مادی را وسیله ای برای رشد و تعالی روح در نظر گرفت ودر سیر تکاملی خود نباید بدن و تربیت آن را هدف اساسی قرار دهد.
2- 6 تعدیل کننده خواسته ها
اخلاق انسانی و اسلامی ،خواسته های مطلق انسان را تعدیل و مهار می کند و تعادلی بین غریزه و نیروهای باطنی انسان به وجود می آورد . تعدیل این غرایز ، در تصحیح رفتار و گفتار انسان ، تأثیر به سزایی دارد و جلوی بسیاری از تجاوزها ، انحرافات ،  فتنه ها فسادها و دیگر بلاهای خانمان سوز اجتماعی گرفته می شود .
3- 6  اجتماع سالم در پرتو اخلاق سالم

با رواج فضایل اخلاقی در جامعه و حاکمیت اخلاق اسلامی ؛ بی تردید آن جامعه از آرامش و سلامت بالایی برخوردار خواهد بود.
در این دنیای امروزی پیش از ظهور امام مهدی علیه السلام که اوضاع غالب آن هرج و مرج فساد و بی بند وباری وفحشا و تجاوز و گرگ صفت بودن دولت مردان مدعی حقوق بشر ، انحرافات جنسی آلوده وبی عفتی دختران و پسران و.... همه به علت نبود حکومت مکارم و فضایل اخلاقی در جامعه و عدم توجه به مبانی اسلام و آداب انسانی است .
که در این مقاله ها بنا داریم همه از تصاویری از اوضاع  پیش از ظهور امام که در این نوشته بنا داریم هم تصویری از اوضاع پیش از ظهور امام زمان  ( عجل الله تعالی)  را بیان کنیم وفقر  فرهنگی وبی اخلاقی جوامع انسانی را ترسیم نماییم وهم در بخش های بعدی نیازمندی شدید بشر را به یک رهبر کامل انسانی را روشن کنیم و بگوئیم که کار اصلی امام زمان عجل الله تعالی زنده کردن جامعه است و هم اوست که عامل حیات جامعه مرده                  بی اخلاق است .
ومصداق آیه قرآن شریف که می فرماید « اعلموا الله یُحیی الارض بعد موتها قد بینا لکم آیات لعلّکم تعقلون  .
بدانید خداوند زمین را پس از مرگ آن زنده می کند ، ما آیات خودم را برای شما بیان کردیم ، باشد که بیندیشید.


بخش دوم : بررسی اوضاع اخلاقی در آستانه ظهور
مقدمه :
با نگاه اسلامی که به اوضاع  پیش از ظهور بنگریم به نوعی رفتار مشترک که حاکی از انحراف هولناک اخلاقی در میان بشر است به وجود می آید و در نتیجه این سقوط اخلاقی جوامع بشری با هزاران مشکل حل ناشدنی روبرو می شوند. این روند فرمایشی از معاملات ناسالم اقتصادی و بی توجهی به حقوق دیگران آغاز و به روابط صرفاً مادی بشری به عنوان یک ارزش اساسی ، منجر خواهد شد. وبا عنوان یک ضرورت موهوم در زندگی بشر مطرح می گردد ، هرزگی زنان ، نوشیدن شراب ، علنی کردن زشتی ها و عدم پیروی از قوانین اسلامی ازدواج طلاق ، و ارث ، ومدارس تئاترهای مختلط و مبتذل از ویژگی های عمومی جوامع پیش از ظهور است . اکنون تلویزیون های دنیا جز زشتی و فساد پخش نمی کنند . در بیشتر روزنامه ها و مجله هایی که در سراسر دنیا منتشر       می شود جز تصاویر ، داستان ها واوهام پشت و شهوت بار که مشوق جرم و جنایت اند ، چیز دیگری وجود ندارد . بیشتر مردم دنیا با این فضای آلوده آن چنان انس گرفته اند که گویا زندگی جز با این امور نمی گذرد و هر ندای ارزشی وفضیلت مدار که با این پلیدی خروشد و به انسانیت و اخلاق دعوت می نماید امری شگرف و تعصب آلود جلوه        می کند. « فقد اصبح المنکر معروفاً و المعروف منکراً »   
در این بخش به دو فصل اساسی باید پرداخت یکی اوضاع بدو منفی که فراگیر بوده از قبیل ظلم و ستم ، انحرافات حاکمان و انحرافات جامعه اسلامی، دیگر این که باید نگاهی به منتظران حقیقی و زمینه سازان ظهور امام عصر کرد یعنی نگاه خوب و مثبت به اوضاع آخر الزمان که منتظران آن حضرت دارند ایجاد می کنند و زمینه ساز ظهور آن امام همام خواهند بود. و مراقبند تا در آن امواج طوفان زده مفاسد اجتماعی غرق نشوند .


فصل اول
رذایل اخلاقی در آستانه ظهور
1- فراگیر شدن ظلم و ستم در جهان

در این زمینه روایات بسیاری در کتب شیعه و اهل سنت بیان شده که مضمون مشترکی دارند وحتی برخی روایات در این زمینه به حد متواتر هم رسیده «لو لم یبق من الدنیا الایوم واحد لَبَعث الله رجلاً من اهل بیتی یملأ ها عدلاً کما مُلِئت جوراً» و یا«.... یملاء الارض قسطاً و عدلاً کما مُلِئت ظلماً و جَوراً »به این مضمون روایت بسیاری نقل شده است.
مقصود از کلمه ظلم که در روایت آمده :
به معنای انحراف از جاده و صراط عدالت اسلامی است و روی گرداندن از تعالیم    اسلامی وعدالت راستین چه در سطح فرد و چه در سطح اجتماع .
حدیث گویای صریح این است که زمین پیش از ظهور حضرت بقیة الله در روز  موعود ، پر از ظلم و جور می شود واین همین معنایی است که بیشتر افراد مردم در اثر آزمایش و امتحان الهی از راه راست منحرف می شوند به طوری که شکل کلی حکومت حاکم بر افراد بشر ، چه نظام فردی و چه اجتماعی ، به طوری است که با تعالیم اسلامی متناقض و متباین است ، بدون این که افراد شایسته ، هر چند  که زیاد هم باشند ، اثری مهم در تغییر نظامات منحرف فردی و اجتماعی داشته باشند و این چیزی است که قابل انکار نیست و پیوسته در جوامع بشری به چشم خود می بینیم .
امام امیر المؤمنین علیه السلام پس از کشته شدن عثمان ، بیعت به عمل آمده بر فراز منبر رفته وخطبه ای ایراد فرمود:
« اِنَّ بلیّتکم قد عادت کهیئتها یوم بعث الله نبیّه (ص ) ، و الذّی بَعثَهُ بالحقّ لَتبَلبَنَّ و لَتُغَر بَلُنَّ غَر بَلَةً حتّی یَعُود اَسَفُلکم اعلاکم و اعلاکم اَسّفَلکم و لیسبقنَّ سابقون کانوا قصّروا و لیقصّرنّ سبّاقونَ کانوا سبقوا ، و الله ماکتمتُ و سمةً ، ولا کذَبتُ کذبةً ، و لقد نبئت بهذا المقام و هذا الیوم  .
مردم بدانید که گرفتاری شما به شکل خود در همان روزی که خداوند پیامبر           خویش ، برانگیخت باز گردید ، سوگند به کسی که او را به حقّ برانگیخت حتماً  آشفته ودَر هم شوید و بدون شکّ  غربال گردید ( با فتنه ها که به شما برخورد می کند نیکان از بدان جداسازی می شوند ) تا آن که پائین مرتبه شما به بلند پایه ی شما به پائین مرتبه ی شما باز گردد (زیرورو شوید ) و پیش گیرند البته آن مسابقه گیران که عقب ماندند ، و عقب مانند آن مسابقه کاران که پیشی گرفتند . به خدا سوگند هیچ نشانه ای را پنهان نکرده ام و هیچ دروغی بر زبان نرانده ام و من را از این مقام و چنین روز آگاه ساخته بودند.
در روایتی از امام محمد تقی در کتاب نعمانی نقل شد که :
لایقوم القائم (ع ) الا علی خوف شدید من الناس و زلازل و فتنة و بلاء                  یصیب الناس ....  
امام مهدی (قائم علیه السلام) قیام نمی کند ، مگر در هنگامی که ترس شدیدی بر مردم سایه افکنده باشد و زلزله ها وفتنه و بلا مردم را در برگرفته باشد .
درباره فتنه در آخر الزمان روایات بسیاری در کتب روایی شیعه و اهل سنت بیان شد .
و در روایات تعابیر مختلفی درباره معنای فتنه بیان شد که باب اختصار به آنها      اشاره ای می کنیم .
1- برخی روایات فتنه را به معنای آزمایش و اختیار امت گرفته اند .
.... عن معمر بن خلاّد قال یا سمعت ابا الحسن یقول : آلم َ اَحِسبَ الناس اَن یُترَکوا ان یقولوا آمَنَّا و هُم لایُفتنون لما ثم قال لی : ما الفِتنة ؟ فقلتُ : جُعِلتُ فداک الذّی عِندنا اَنَّ الفتنة فی الدین ، فقال : یفتنون کما یُفتنُ الذّهب ثم قال : یُخلصون کما یُخَلَّصُ الذهب
معمر بن خلاد گوید : شنیدم امام رضاعلیه السلام این آیه را تلاوت فرمود: آیا مردم پنداشته اند که تنها بگویند ایمان آوردیم رها می شوند و ایشان مورد آزمایش قرار           نخواهند گرفت »   
سپس به من فرمود آزمایش (فتنه ) چیست ؟ عرض کردم : فدایت شوم آنچه به           نظر ، می رسد عبارت از گرفتاری در دین است پس فرمود و گرفتار و مبتلا می شوند همچنان که طلا گرفتار ( بوته ی آزمایش ) می شود سپس فرمود : خالص می شوند همچنان که طلا پس از رفتن در بوته ی آزمایش و کوره خالص می شود .
مرحوم سید محمد صدر در کتاب تاریخ غیبت کبری در معنای فتنه به حسب روایات و آیات معنای مختلفی را بیان نمود.
معنای دوم از  فتنه : کفر و گمراهی و گناه (فاتن ) کسی که از راه حق گمراه می کند فاتن ، اسم شیطان است . فتن الرجل یعنی شخص را از امر حقّی که بر آن بود ، جدا    نمود .
در آیه شریفه : و ان کادوا لَیُفتِنونک عن الذی اَوحینا الیک  اسراء / 73
به همین معنا آمده است یعنی ، همانا نزدیک بود که تو را از راهی که به تو وحی کرده بودیم دور سازند منحرف کنند.
به این معنا گویای پدید آمدن ظلم و جور است .
3- معنای سوم فتنه : اختلاف مردم در آراء و افکار می باشد.
روایت امام محمد تقی علیه السلام :
و فتنةٌ وبلاء ٌ یصیب الناس و طاعون و سیف قاطع بین العرب واختلاف شدید فی الناس و تشتت فی دینهم و تغیّرٌ فی حالهم
4- معنای چهارم فتنه : قتل و کشتار طبق آیه شریفه ان خفتُم اَن یفتنکم الذین      کفروا .  اگر ترسیدید که شما را بکشند کسانی که کافر گشته اند .
از مجموع چهار دسته روایات می توان به این رسید که خداوند در آخر الزمان بوسیله کفروایمان و اختلافات در آراء و قتل و کشتار انسانها را در معرض آزمایش              قرار می دهد . و انسان باید مراقب باشد که به دامها مبتلا نشود .
2- انحراف اخلاقی درحاکمان                             
بزرگترین زشتی و سختی و دشواری موقعی است که توده های مردم ازنیروهای (حاکمان ) ستمگر تجاوز کار جهان در خوف و وحشت باشند بخصوص با سلاح های اتمی که در دست استعمار است که اگر جنگی در گیرد و کار به انفجار چنین سلاحی برسد دیگر انسانی باقی نمی ماند و بیشترین فشار برای انسانهای مؤمن با اخلاص در جوامع اسلامی خواهد بود که در مقابل انحرافات و تجاوزات ایستادگی می کنند و بزرگترین تسلّی و دلگرمی آنان در اعتقاد به حضرت مهدی (عجلی الله تعالی ) است با آن برکات و عنایات گسترده و آینده بزرگ و روشنش ، عجل الله  .
در اینجا روایاتی بیان می کنیم که انحراف حکام ممالک اسلامی در فسق و فجور و انحراف از تعالیم اسلامی دارند ، به نام اسلام به مسلمین حکومت می کنند اما غیر از ظلم وستم و پیروی از هوای نفس چیز دیگری را نمی شناسند .
قال رسول الله (صلی آله علیه و آله  ) یکون بعدی ائمة لایهتدون بهد ای ولایستنون بسنتی و سیقوم فیما رجال قلوبهم قلوب الشیاطین فی جثمان أنس .
بعد از من پیشوایانی خواهند بود که به هدایت و راه من هدایت نگشته و به سنت من رفتار نمی کنند ، وبه زودی در بین آنان مردانی به پا خواهند خاست که دلهایشان قلوب شیاطین است در بدنهای انسانی . مرحوم شیخ صدوق در کمال الدین سخنی ازحضرت رسول الله صلی آله علیه و آله  آورده که فرمودند : ....صار الأمراء کفرة واولیاؤهم فجرة و اعوانهم ظلمة وذوی الرأی منهم فسقة .
فرمانروایان کافر گشته وزمام امور به دست تبهکاران باشد وهمکاران و همیاران آنان ستمگران و اندیشمندان و متفکران و صاحب نظران آنان فاسقان و فرشتگان باشند.
حدیث دیگری از حضرت امام صادق در این زمینه است که می فرماید :
...و رأیت الولاة یقربون اهل الکفرو یباعدون اهل الخیر ، و رأیت الولاة یرتثون فی       الحکم ، و رأیت الولایة قیالة لمازاد .
......ودیدی که فرمانروایان با کافران نزدیک شده و از نیکوکاران به دورباشند. و دیدی که والیان دراحکام و قضاوتها رشوه بگیرند و به استقبال افزون طلبی روند.
متأسفانه بعد از رسول گرامی که خلافت را غصب نمودند دیگر مسلمین حاکم مؤمن معصوم بالای سرخود ندیدند از بنی امیه تا بنی عباس وسپس فرمانروایان به شکلهای مختلف ، خلیفه ، پادشاه ، رئیس وزمامدار که اکثراً انسانهای فاجر فاسق و به تبع زیردستان آنها که همه به دنبال منافع و هوای نفس خویش بودند .
3- انحراف اخلاقی مردم و جامعه اسلامی
در دوران پیش از ظهور ارزش های اخلاقی و معنوی ،ضد ارزش معرفی شوند و کارهای زشت و ناپسند ضد اخلاقی ، با ارزش و زیبا جلوه کند بگونه ای که اگر کسی در مسیر حق و معنویت و اخلاق قرار گیرد دیگران او را به مسخره گیرند.
3-1 – حرمت شکنی و عدم احترام به همدیگر
در روزگار پیش از ظهور روابط سرد و ارزشهای انسانی پایمال شده واحترام به حقوق دیگران رعایت نمی شود در عین  حال که به ظاهر با هم زندگی می کنند اما دلها وفکرها ازهم گسسته است .
پیامبر(صلی آله علیه و آله  ) می فرماید :
.... وذلک عند ما تصیرُ الدنیا هَرَ جاً و مَرجاً و یُغار بَعضهم علی بعض فَلا الکبیر یَرحُم الصغیر ، ولا التقویُّ یرخم الضعیف ، فحینئذٍ یَأذنُ الله له بالخروج .
.....غیبت در هنگامی است که دنیا دچار آشفتگی می گردد و مردمان به یکدیگر می تازند بزرگسالان به خردسالان رحم نمی کنند ، قدرتمندان برناتوانان رحم نمی کنند ودر این هنگام است که خداوند امام غایب  را اجازه خروج می دهد.
در کتاب غیبت مرحوم نعمانی نقل شده که عمیرة بنت نفیل گوید  از امام حسین (ع ) شنیدم که می فرمود : لایکون الامرالذی تنتظرونه
آن امر که شما انتظارش را می کشید واقع نخواهد شد
حتی یَنبَرأ بَعضُکم من بعضٍ     تا این که برخی از شما از دیگران بیزاری جوید
ویَتغُلَ بَعضُکم فی وجوِهِ بعضٍ   بعضی از شما در روی دیگران آب دهان اندازد
وَیَشهَدَ بَعضُکم علی بعض بالکفر   وپاره ای از شما بر کفر دیگری شهادت دهد
و یَلعَنَ بَعضُکم بعضاً .....  و پاره ای از شما وعده دیگری را نفرین ولعن کند.
با توجه به این گونه روایات کاملاً روشن می شود که انسانها در قالب انسان اما اوصاف حیوان به خود گرفته وهیچ رحم و مودتی نسبت به همدیگر نخواهد داشت .
و در حدیثی  از امام صادق آمده که :
......و روایت العقوق قد ظهر واستَخِفَ بالوالدین .....و رأیَت الارحامَ قد تَقَطّعت ....
نافرمانی و گستاخی (در برابر پدر ومادر ) آشکار است وبی حرمتی نسبت به والدین رایج است .....پیوندهای خانوادگی از هم گسسته است ....


3-2 فساد و بی بند وباری جوانان
در این مورد روایات بسیاری وارد شد که پرداختن همه آن ها از توان نوشتار ما بیرون است اما به عنوان نمونه در روایت را می آوریم که تصویری از اوضاع بیان شده باشد .
1- عن محمدبن مسلم ، قلت لابی جعفر (ع ) یابن رسول الله ، حتی یخرج قائمکم ؟
قال : اذا تشبّه الرجال بالنساء ، و النساء بالرجال و اکتفی الرجال بالرجال و النساء بالنساء.  
محمد بن مسلم می گوید به امام باقر (ع ) عرض کردم : ای فرزند رسول خدا قائم شما چه وقت ظهور خواهد کرد؟
امام فرمود : هنگامی که مردها خود را شبیه زنان کنند و زنان شبیه مردان شوند . آن گاه که مردان به مردان اکتفا کنند (یعنی لواط کنند ) و زنان به زنان .
3-3 بی توجهی به امر به معروف و نهی از منکر ( امر به منکر کردن و نهی از معروف نمودن )
کتاب منتخب الاثر از کتاب الکافی مرحوم کلینی نقل می کند که
.....عن جعفر ، عن ابیه : ان النبی صلی الله علیه و آله قال :
کیف بکم اذا افسق نساؤکم ، و نشق شبابکم (فسق شیّانکم ) ولم تأمروا بالمعروف ولم تنتهوا عن المنکر ؟ فقین له : ویکون ذلک یا رسول الله ؟ قال : نعم و...
قال :نعم و مشرّ منم ذلک کیف بکم اذا امرتم بالمنکر و نهیتم عن المعروف ؟ قیل : یا رسول الله ! ویکون ذلک ؟ قال :نعم ، و شرّ مِن ذلک ،کیف بکم اذا رأیتم المعروف منکراً و المنکر معروفاً .   
پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله : چگونه خواهید بود آن هنگامی که دختران و پسران شما فاسق شوند وحال آنکه امر به معروف و نهی از منکر نکنید ؟ پس گفته شد به آن حضرت که : یا رسول الله واقعاً چنین خواهد شد ؟
پیامبر فرمود:بله بدتر از این هم می شود ، چگونه خواهیم بود هنگامی که امر به منکر کنید ونهی از معروف نمایید ؟ گفته شد یا رسول الله واقعاً چنین می شود ؟
پیامبر فرمود :بله بدتراز این هم خواهد شد ، چگونه خواهید بود زمانی که معروف نزد شما منکر جلوه دهد و منکر نزد شما معروف (خوبیها ، زشت وزشتیها خوب جلوه کند )
ونیزامام صادق (ع )فرمود: روایات ما درباره بدیهایی که به صورت خوب در جامعه رواج پیدامی کند و هیچ کس نسبت به این اعتراضی نخواهد کرد و اگر هم کسی امر به معروف ونهی از منکر کند به او توصیه می کنند که این کار وظیفه تو نیست ، و هر سال بدعتی نو پیدا شود . و دین داری مردم بسیار ضعیف شده ، دنیا پرستی رواج پیدا می کند  و بدترین مفاسد اجتماعی در جامعه گسترش پیدا می کند و قبح بدیها ریخته می شود بگونه ای که زشت ترین کار برای مردم عادی جلوه می کند و کسی اعتراضی نمی کند ، و کشتار های جمعی ، و قتلهای نابحق زیاد می شود   و هیچ حرمتی برای انسان مومن قائل نیستند  و مرگ و میر ناگهانی و مریضیهای ناعلاج رواج پیدا می کند .  
 آنچه در اینجا گفتیم اندکی از ویژگیهای اجتماعات و انسانهای پیش از ظهور و دوران جاهلیت آخر الزمان است و این رفتارها ومعیارها مایه ی تزلزل ، بی ثباتی ،  ناامنی ،  فساد ، تباهی و مرگ واقعی حیادت فردی واجتماعی است .
البته انشاء الله با آمدن امام مهدی علیه السلام همه این علل و عوامل و راه و روشهای مرگ زا و ویرانگر نابود می گردد و اصول و آرمانهای حیات بخش جایگزین این امور می شود وزندگی به حیات واقعی دست می یابد و روزگار اصالت زندگی و زندگی های راستین فرار می رسد.  

فصل دوم
کسب فضایل اخلاقی زمینه سازان ظهور
در آستانه ظهور امام عصرعلیه السلام مسئولیت بسیار سنگین فعالان و منتظران امام عصر ، مراقبت از خویش است که با آن همه هجوم فساد و ناهنجاریها در جامعه مبارزه نمایند و خود را هم از تیر رس دشمن بزرگ هوای نفس و وسواس خناس شیطان رجیم دور نگه دارند، به همین خاطر ائمه اطهار برای دوستداران امام عصر علیه السلام و منتظران حقیقی وجود نازنین آن امام در عصر غیبت فرمایشاتی و نصایح وراهکارهایی مربیان داشته اند که ما به اختصار برخی این ها را به عنوان راهکارهای زمینه سازی اخلاقی می نگاریم .
1- ایمان و تقوای الهی
از آنجایی که شیعیان منصوبین به ائمه اطهار( علیه السلام) اند ، بخصوص منتظران که دلباخته امام خویش هستند کاری نمی کنند که حضرت پیش خدا شرمنده شود ، هر چند صاحب الامر را نمی بینند  ولی خواسته او را می دانند و در جلب رضایتش می کوشند اعتقاد به وجود امامی حیّ  و زنده تاثیر عمیق و سازنده در شخصیت یک مسلمان دارد بگونه ای که همیشه دنبال آن است که گوش به فرمان آن حضرت باشد و اعمال و رفتارش را آنچه که شایسته آن حضرت است تطبیق دهد و افتخار اطلاعات و رضایت خاطر او را برای خود کسب نماید لذا گوش و دل به فرمایشات امام داده و با نگاه به روایات آنچه او می طلبد انجام می دهد .
اما صادق (ع ) : ....من سرّه ان یکون من اصحاب القائم فلیتنظر وَلیَعمَل بالورع و محاسنِ الاخلاق هو منتظر  
امام صادق (ع ) از اوصاف یاران امام مهدی را پرهیزگاری وتقوای الهی داشته و خُلو نیکو را سفارش نموده است . همان طور که روایت دیگری پرهیزگاری را از دین امامان خوانده (مِن دین الائمة الورع .....
 و در نامه ای که خود امام عصرعلیه السلام به مرحوم شیخ مفید دارد پس از آن که می فرماید غیر محملین لمرا عاتکم و..... و اتقوا الله سپس سفارش به تقوای الهی می کند.
وهمان وجود مقدس نورانی نیز در روایت دیگری به شیعیان و علاقه مندان خویش       می فرماید: فلیعمل کُلَّ امرئ منکم یَصرَبُ به من مَحَبتّنا و لیَتَجَنَّب ما یُدینه مِن کرَاهتِنا و سَخَطِنا، فَاِنّ اَمرَنا بَغتَةً ، فُجاءةٌ حینَ لاتَنفَعُهُ تَوبَةً و لایُنجیهٍ مِن عقابِنا قَدَمٌ علی حَوبَةٌ .
 پس هر یک از شما باید آن چه را که موجب دوستی ما می شود ، پیشه ی خود سازد و از هر آن چه موجب خشم و ناخشنودی ما می گردد ، دوری گزیند ؛ زیرا امر ما به یکباره و ناگهانی فرا می رسد و در آن زمان توجه و بازگشت برای کسی سودی ندارد و پشیمانی از گناه کسی را از کیفر ما نجات نمی بخشد .
در طول تاریخ نیز آنچه که بر انبیاء الهی و معصومین سخت و گران آمده همین نبود معنویت در جامعه بوده که متأسفانه پاکی ، پاکدامنی ، صداقت و درستکاری ،تعاون و همکاری ، گذشت و ایثار ا حسان و نیکوکاری جای خود را به هواپرستی و شهوترانی ،دروغ و دغل بازی خود محوری و موقعیت جویی ، خیانت و جنایت و زیاده خواهی و افزون طلبی داده است و همین هم باعث دوری شیعیان از امام خویش شده که حتی حضرت امام مهدی علیه السلام می فرماید :
....فما یحسنا عنهم الاّ ما یتصلُ بنا مِمّا نُکرِهُهُ ولا نُؤثِرُهُ منهم .
 هیچ چیز ما را از شیعیان جدا نکرده است مگر آنچه از کارهای ایشان که به ما می رسد . اعمالی که خوشایند ما نیست و از شیعیان انتظارنداریم !
  امام زمان نیز به دنبال زنده کردن همین حقیقت معنوی یعنی ایمان و تقوای الهی است که اگر هر جامعه ای این ایمان و تقوا را داشته باشند بنا به فرموده قرآن شریف خداوند به خاطر دارا بودن ایمان  و برکت های آسمانی و زمین را بر آن جامعه می کشاید.
ولو ان اهل القُری امنوا و اتقوا لفتحنا علیهم برکات من السماء و الارض  
و امام عصر نیز انسانها را دعوت به ایمان می کند همانطور که امام باقر (ع )             می فرماید :
اذا قال القائم عرض الایمان علی کل ناصب فان دخله فیه بحقیقة و الاّ ضرب عنقه .
چون قائم  قیام کند ، ایمان را بر هر ناصبی (دشمن اهل بیت ) عرضه کند ، اگر به راستی آن را بپذیرد ، از او می گذرد و گرنه گردنش را می زند .
بنابراین با توجه به اهمیت موضوع باید تا قبل از ظهور امام خود ر ا مصلح به سلاح ایمان و تقوای الهی بکنم تا بتوانیم از این اوضاع نابسامان اخلاقی روزگار رهایی یافته و سالم بمانیم .
2- امر به معروف و نهی از منکر
از جمله مسائل اجتماعی که خداوند در قرآن اهمیت فراوان قائل شده است و قوام اجتماع را نیز به آن دانسته مسائله امر به معروف و نهی از منکر است و از اهم و اجبات نیزمی باشد .
 و َلتَکُن مِنکُم اُمَّةً یَدعُونَ اِلَی الخَیرِ و یَأمرون بالمعروف و یَنهَونَ عن المنکر و اولئک هم المفلحون .   
باید از میان شما ،جمعی دعوت به نیکی و امر به معروف و نهی از منکر کنند و آنها همان رستگارانند .

امام امیرالمؤمنین در نهج البلاغه می فرماید :
ما اعمال البّر کلّها و الجهاد فی سبیل الله عنه الامر بالمعروف و النهی عن المنکر الاّ کنفثة فی بحر لجّی ّ .  
تمام اعمال و کارها حتی جهاد در راه خدا در برابر امر به معروف و نهی از منکر مانند قطره ای در مقابل یک دریای بزرگ و پهناور است .
دایره امر به معروف و نهی از منکر آن قدر بزرگ است که در تمام زوایای زندگی  فردی و اجتماعی مسلمین دیده می شود . محور اصلی در جامعه ترویج خوبیها و ممانعت از   زشتی هاست.
تغییر در رفتار اجتماع و گرایش مردم به اعمال نیک پیش نیاز ضروری انقلاب جهانی مصلح بشریت است زیرا که ظهور مهدی موعود علیه السلام نیازمند جامعه سالم و آماده به پذیرش اخلاقیات و اعتقاداتی است .
امر به معروف و نهی از منکر در جایگاه والای خود نسبت به سایر واجبات قرار          می گیرد . مردم تشویق می شوند معروفها را بشناسند تابدان امر کنند و بدیها را ، تااز آن نهی کنند شخص منتظر خود امر به معروف و نهی از منکر است .
امام باقر (ع ) می فرماید امر به معروف و نهی از منکر راه پیامبران و روش صالحان است ، فریضه بزرگی است که به سبب آن ، فرایض بر پا ، راهها امن ، کسب ها حلال ، مظالم (به صاحبانش ) باز گردانده ، زمین آباد ، حق از دشمنان گرفته می شود و امر (حکومت اسلامی ) تحکیم می یابد.
و از کارهای فرهنگی حضرت امام عصر (عج ) زنده کردن امر به معروف و نهی از منکر است و در این زمینه امام محمد باقر (ع ) می فرماید :
المهدی واصحابه.... یأمر و بالمعروف و ینهون عن المنکر .  
مهدی و یاران او ......امر به معروف و نهی از منکر می کنند .
و همچنین در سخن دیگر امام باقر(ع ) می فرماید :
ان الامر بالمعروف و النهی عن المنکر ....فریضة عظیمة بما تقام الفرائض   
امر به معروف و نهی از منکر ....واجبی است که به سبب آن همه واجبات اقامه می گردد .
وواگذاشتن آن عامل اساسی در هلاکت و نابودی خوبی ها و رشدو زیادی بدی ها در اجتماعات بوده است .
واینکه نهی از منکر که یکی از شاخصه های حکومت الهی است تنها به زبان نخواهد بود بلکه در عمل بالمنکرات و زشتی ها باید مقابله شود تا جایی برای فساد ورذایل اخلاقی در جامعه نماند و محیط زندگی از زشتی ها پاک گردد .
در دعای ندبه نیز نسبت به امام زمان عرض می کنیم :
اینَ طامِسُ آثارَ الزّیغِ وَالاَهواءِ ، اَین َ قاطِعُ حَبائِلَ الکِذبِ والاِفتِراءِ .
کجاست آنکه ریسمانهای دروغ و افتراء را ریشه کن کند ؟
3- صبر وتحمل در مقابل مشکلات
در اهمیت صبر قرآن شریف سخن گفته و راه رستگاری را پایداری و استقامت در برابر مشکلات و هوسهای دنیوی دانسته است .
یایّها الذین ءَامنوا اصبُروا و صابروا وَرابطوا واتّقوا اللهَ لعلکم تفلحون .  
ای کسانی که ایمان آوردید (در برابر مشکلات وهوسها ) استقامت کنید ! و در برابر دشمنان (نیز ) پایدار باشید واز مرزهای خود، مراقبت کنیدو از خدا بپرهیزید ، شاید رستگار شوید .
امام باقر (ع ) درباره تفسیر همین آیه فرموده :فقال اصبروا علی اداءِ الفرائض وصابروا عَدُوّکم ورابطوا اِمامَکم(المنتظَر )  
یعنی صبر کنید برانجام واجبات الهی و پایداری کنید در برابر دشمنان و مراقبت امامتان (که به انتظارش هستید ) باشید .
و در روایت دیگری نیز درباره همین امام باقر (ع ) می فرماید :
.....ویرابط الذین آمَنوا ویصبرونَ ویصابرون حتی یحکمُ اللهُ و هو خیر الحالمین  
آنان که اهل ایمانند مراقب بوده وصبر می کنند ویکدیگر را به بردباری سفارش می نمایند تاخداوند حکم فرماید و او بهترین حاکمان است .
با توجه به اینکه از اولین کار ائمه صبر وتحمل در مقابل مشکلات وناهنجاریها بوده وحتی در مقابل حاکمیت های سیاسی غاصبانه و نامشروع زمانه خویش صبر نموده و گاهی تاکتیک تقیه را نیز در پیش گرفته اند ، الآن نیز بایستی برای پیشبرد اهداف عظیم آماده سازی زمینه برای آمدن حضرت حجت ( عج ) نیز سفارش نموده است که :
مِن دین الائمة الورع .....و انتظار الفرج بالصبر  
پرهیزگاری از دین امامان است ..... وانتظار فرج باصبر وشکیبایی .
لذا رمز موفقیت اخلاقی در عصر ظهور همین تقوایی و پرهیزگاری وصبر و تحملی است که ائمه طاهرین ما را به آن سفارش نموده اند .
با امید به روز گاری خوب و آینده ای روشن ، و چشمانی لایق برای دیدن آن وجود مقدس نورانی حضرت حجة بن الحسن العسکری.    
                                                                      



منابع :
 1- قرآن
2- نهج البلاغه
3- مکارم شیرازی ، ناصر ، اخلاق در قرآن ، چاپ پنجم ،قم ، ناشر علی ابن ابی طالب ، 1387 هـ ش ،
4-علاءالدین علی المتقی بن حسام الدین هندی ، کنز العمال ، بی چا ، بیروت ، موسسه الرساله بی تا،1409 ه .ق
5- مجلسی ، محمد باقر ، بحار الانوار ، چاپ دوم ، بیروت ، موسسه وفا ، 1403 هـ ق .
6- نوری ، میرزا حسین  ،1302 م ،  مستدرک الوسایل و مستنبط المسائل ،چاپ  اول ، بیروت ، موسسه آل بیت لاحیاء والتراح ،1408ه ق .
7-زبیدی ، سید محمدبن محمد، تاج العروس ، بیروت ، دارالفکر ، 1414 ه ق
8-ابن منظور ، محمد بن مکرم ، لسان العرب ، بیروت ، بی جا ، نشر ادب الحوزه ،
 1405 ق
9-جوهری ، اسماعیل بن حماد ، صحاح اللغة ، بیروت ، دارالعلم للملایین ، 1990 ق
10-معروف به راغب اصفهانی ، ابوالقاسم حسین بن محمد، المفردات فی غریب       القرآن ،تهران ، المکتبة المرتضویه لاحیاآثار المرتضویة
11- ابن مسکویة ، تهذیب الاخلاق و طهارة الاعراق ، بیدار ، 1422
12-نراقی ، محمد مهدی ، جامع السعادات ، ترجمه جلال الدین مجتبوی ، تهران ، حکمت ، 1381 .
13- طوسی ، خواجه نصیر الدین ، اخلاق ناصری ، تحقیق مجتبی مینوی و علیرضا حیدری ، تهران ، خوارزمی ، چاپ دوم ، 1360.
14- دیلمی ،احمد/آذربایجانی ، مسعود،  اخلاق اسلامی ،قم ، نشر معارف ، پاییز 1380 .
15- اتکینسون ، فلسفه اخلاق ،الاخلاق والفظریه ، ترجمه  علوی نیا ؛ سهراب ، تهران ، مرکز ترجمه و نشر کتاب ، 1370 .
16- صدر ، سید محمدباقر / ترجمه افتخارزاده ؛ سید حسین، تاریخ غیبت کبری ، تهران ، نشرموعود عصر. چاپ دوم ، 1387.
17- النعمانی ، ابن ابی زینب محمد بن ابراهیم بن جعفر ، ترجمه غفاری ؛          محمد جواد ، الغیبه ، تهران ، نشر صدوق ، چاپ دوم ، 1418 ه . ق .
18- القُشیری النیسابوری ؛ ابی الحسین مسلم بن حجاج ، صحیح  مسلم ، بیروت، احیاء التراث العربی ، چاپ 1 ، 1420 ه ق .
19- صدوق / ابن بابویه ، محمدبن علی بن الحسین ، کمال الدین وتمام النعمه ، قم ، مسجد مقدس جمکران ، چاپ دوم، 1384 .
20 – کلینی ، الرازی ؛ ابی جعفر بن یعقوب بن السحاق ، الروضه من الکاخ ، تهران ، دارلکتب الاسلامیه ، چاپ دوم ، 1362 .
21 – المقدسی الشافعی السلمی ، یوسف بن یحیی بن علی بن عبدالعزیز ، عقد الدرر فی اخبار المنتظر ، قم ، مسجد مقدس جمکران ، چاپ دوم ، 1425 ه ق .
22 – حکیمی، محمد ، عصر زندگی ، قم ، دفتر تبلیغات ، چاپ دوم ، پاییز 1374 .
23- الحمیدی بغدادی ،  ابوالعباس عبدالله ، قرب الاسناد ، قم ، موسسه آل بیت / الاحیاء التراث ، 1413 ه .ق .
24 – عاملی شیخ حر عاملی ، محمد بن حسن ، وسایل الشیعه ، قم ، موسسه آل بیت ، چاپ دوم ، 1414 ه .ق .
25- امام علی بن ابی طالب ، ترجمه ، دشتی ؛ محمد. نهج البلاغه ، قم ، امام المنتظر ، چاپ یکم ، 1380 .
26- محمدی ری شهری ، میزان الحکمه ، قم ، موسسه فرهنگی علمی وفرهنگی دارالحدیث ، چاپ دوم ، 1379 .
27- قمی ، شیخ عباس ، مفاتیح الجنان ، قرآن کریم .
28 – صافی گلپایگانی ، لطف الله . منتخت الاثر ،  قم ، مکتبه آیت الله العظمی الصافی گلپایگانی ، چاپ دوم ، 1428 ه ق .  
29- کارگر ، رحیم . آینده جهان ، قم ، بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود ، چاپ یکم ، 1383 ش .
 



نظرات:

نام:
پست الکترونیکی:
متن یادداشت :
کد امنیتی :